Anne Marie Malcolm was op het verkeerde moment op de verkeerde plek. Ze wandelde met haar honden langs de fabriek toen ze plotseling meerdere knallen hoorde. “Ik zag alleen maar vonken en dingen opvliegen. Het was zo eng,” vertelde ze aan de BBC. Ze beschreef het tafereel als “een filmscène, met al die batterijen en kabels die eruit komen.”

Ook Susannah Russell was getuige van de chaos. Ze zat met haar kinderen bij McDonald’s in de buurt van de fabriek. “Toen we het restaurant verlieten, begonnen er een aantal explosies, vergezeld van een dichte rookwolk.” Haar achtjarige zoon raakte volledig in paniek. “Hij was doodsbang dat de oorlog naar Schotland was gekomen.”

De politie ontruimde uit voorzorg meerdere huizen in de omgeving. Niemand raakte gewond, maar bewoners kregen het advies om ramen en deuren gesloten te houden. Ook werd gewaarschuwd om geen batterijen of afval op te rapen in de omgeving. Brandweerwagens en hulpdiensten waren in groten getale aanwezig. Pas later die dag mochten bewoners weer naar huis. 

The very eco-friendly, anti-global warming North Ayrshire Battery Recycling Plant---just blew up.

The amount of toxins released are equivalent to 1,000 trucks with poorly tuned diesels driving nonstop for over 10 years, according to reports.

The planet laughs at our stupidity. pic.twitter.com/M3fP9MkKtG

— Dane (@UltraDane) April 12, 2025

Eerdere waarschuwingen
De brand komt niet uit het niets. Vorig jaar september trok de Schotse milieudienst Sepa de vergunning van Fenix al in. Volgens de instantie voldeed het bedrijf niet aan de eisen voor afvalverwerking. Fenix moest afval verwijderen, schade herstellen en een brandpreventieplan opstellen. Maar of die maatregelen ooit zijn uitgevoerd, is nu de grote vraag.

Gemeenteraadslid Todd Ferguson zegt dat hij al meerdere keren aan de bel trok. Via sociale media liet hij weten dat hij “herhaaldelijk zijn zorgen had geuit over de risico’s van het recyclen en opslaan van batterijen.”

 De milieuproblematiek rond batterijrecycling ligt gevoelig. Wat groen en duurzaam moet zijn, blijkt in de praktijk soms juist riskant en vervuilend. Op X (voorheen Twitter) plaatste een verontwaardigde gebruiker een sarcastische boodschap over de situatie: “De zeer milieuvriendelijke, anti-opwarming van de aarde North Ayrshire Battery Recycling Plant is zojuist ontploft. Volgens rapporten staat de hoeveelheid vrijgekomen gif gelijk aan 1.000 vrachtwagens met slecht afgestelde dieselmotoren die meer dan 10 jaar non-stop doorrijden. De planeet lacht om onze domheid.”

Milieucontroleurs nemen monsters
De Schotse milieuautoriteit Sepa liet weten dat haar inspecteurs de locatie hebben bezocht. Er zijn monsters genomen uit nabijgelegen waterlopen en de autoriteit zegt de situatie scherp te blijven volgen. Toch klinkt de kritiek luider dan ooit: waarom kon een bedrijf dat al onder toezicht stond, opnieuw in brand vliegen?

Voor de buurtbewoners blijft vooral één gevoel hangen: onzekerheid. Een brand, een reeks explosies, en kinderen die denken dat de oorlog is uitgebroken. De vraag is niet alleen hoe dit heeft kunnen gebeuren, maar ook: wat staat hen nog te wachten?