EU lanceert megafonds van €150 miljard voor gezamenlijke herbewapening
Op woensdag 21 mei besloten de EU-lidstaten om samen 150 miljard euro aan leningen te mobiliseren voor gezamenlijke investeringen in defensie, meldt Polen als voorzitter van de Raad van Europa. Dit is de eerste stap in het ReArm Europe-project, een initiatief van de Europese Commissie. Het besluit werd op ambassadeursniveau genomen en wacht nog op goedkeuring door de ministers.
Het geld komt uit het zogeheten SAFE-instrument: ‘Security Action For Europe’. Dit fonds wordt gefinancierd via gezamenlijke schulduitgifte, waarbij de EU garant staat. Lidstaten die deelnemen, krijgen leningen om militair materieel aan te schaffen. Er is geen sprake van subsidies: alle fondsen moeten worden terugbetaald. Dit kan op termijn de staatsschulden van lidstaten hierdoor flink vergroten.
Weinig controle, veel haast
Hoewel het fonds wordt gepresenteerd als antwoord op de veranderende geopolitieke situatie, is het vooral een manier om snel te herbewapenen zonder veel toezicht. Lidstaten mogen de komende vier jaar tot 1,5 procent van hun bbp extra uitgeven, zonder dat Brussel hen daarvoor bestraft.
Toch is er nauwelijks democratische controle. Er was geen open publiek debat over het doel van deze herbewapening. Ook is onduidelijk hoe het gebruik van het geld zal worden gecontroleerd of wat het strategische resultaat moet zijn.
Voorkeursbehandeling voor Europese wapenindustrie
Een opvallend onderdeel van het akkoord is de zogenoemde ‘Europese voorkeur’. Minstens 65 procent van elk aangekocht product moet afkomstig zijn van bedrijven uit de EU, Oekraïne of de Europese Economische Ruimte. Leveringen uit andere landen, zoals de Verenigde Staten, mogen dus maximaal 35 procent uitmaken van het eindproduct.
De bedoeling is duidelijk: de Europese defensie-industrie moet worden versterkt en de afhankelijkheid van externe leveranciers moet afnemen. Wat Brussel er niet bij vertelt: veel Europese wapenfabrikanten zijn deels eigendom van Amerikaanse investeringsfondsen zoals BlackRock.
Ook niet-EU-landen mogen meedoen
Het programma staat niet alleen open voor EU-lidstaten. Ook landen met een defensie-overeenkomst met de EU, of die in onderhandeling zijn over toetreding, mogen deelnemen. Denk aan Noorwegen, Moldavië, Japan, Zuid-Korea, Noord-Macedonië, Albanië en zelfs het Verenigd Koninkrijk. De VS doet niet mee, en Amerikaanse bedrijven dreigen daardoor miljarden aan aankopen mis te lopen.
Waar gaat het geld naartoe?
SAFE richt zich op twee hoofdgroepen. De eerste bevat munitie, raketten, artillerie, gronddrones, kritieke infrastructuur, cyberveiligheid en militaire logistiek. De tweede omvat luchtafweer, maritieme middelen, grote drones, elektronische oorlogsvoering, AI en commandosystemen.
