De ophef begon met een ogenschijnlijk onschuldige actie: bij het VVD-congres stonden medewerkers van omroep WNL leden te werven – met repen chocola. Niet de eerste keer, zo blijkt. Ook op eerdere partijbijeenkomsten waren WNL’ers aanwezig. VVD-leider Dilan Yesilgöz reageerde verrast. “Geen goed idee,” zei ze. “Dat gaan we niet meer doen.”

Maar de banden tussen WNL en de VVD reiken dieper dan een standje met zoetigheid. Kees Berghuis, oud-spindoctor van de VVD, is benoemd tot hoofdredacteur. Die aanstelling werd goedgekeurd door de Raad van Toezicht van WNL. Daarin zitten – jawel – ook meerdere VVD-prominenten.

Uit eerde onderzoek van Split blijkt dat politici in de afgelopen dertig jaar meermaals hun partijgenoten op prominenten plekken hebben gezet in de NPO-top. Het zou gaan om 'politieke benoemingen', meldt Vrij Nederland. In 2016 sprak GroenLinks-senator Frits Lintmeijer al van een een "echt structureel probleem". Vooral PvdA, D66 en CDA deden zulke benoemingen, in de persoon van André van der Louw (PvdA), Gerrit-Jan Wolffensperger (D66), Harm Bruins Slot (CDA) en Bruno Bruins (VVD). Zij werden allemaal benoemd door hun partijgenoten. Ook blijkt dat Haagse insiders veelvuldig zijn benoemd tot toezichthouder bij de NPO. Het gaat om politici van VVD, D66, GroenLinks en PvdA.

Meer dan twintig politieke oudgedienden
WNL is lang niet de enige omroep waar partijnetwerken de boventoon voeren. Uit een inventarisatie blijkt dat meer dan twintig oud-politici sleutelrollen hebben bij verschillende omroepen. Het gaat om voormalige ministers, Kamerleden, burgemeesters en wethouders. Van Arie Slob (CU) bij de EO, tot PvdA’er Guusje ter Horst bij Omroep Zwart. D66’er Sjoerd Sjoerdsma is verbonden aan BNNVARA, en voormalig FVD-politica Simone Kerseboom zit bij Ongehoord Nederland.

Arie Slob was als minister van Media verantwoordelijk voor de publieke omroep. Nu is hij voorzitter van de Raad van Toezicht van EO. Voor Thomas Bruning van journalistenvakbond NVJ is de situatie helder, vertelt hij bij De Telegraaf: “De aanwezigheid bij omroepen van de politiek, die ook het geld verschaft áán die omroepen, is echt ongewenst.”

Hij waarschuwt voor schade aan het vertrouwen in de journalistiek. “Politici die een tweede leven krijgen bij de omroepen, daar moeten we echt vanaf. Het gaat ook om de geloofwaardigheid naar het publiek toe van een onafhankelijke publieke omroep, en in dat kader is dit erg ongelukkig.”

Handjeklap en beïnvloeding
Waarom het uitmaakt? Omdat diezelfde omroepen felle lobby’s voeren in Den Haag. Bijvoorbeeld om bezuinigingen te voorkomen of hervormingen tegen te houden. En soms gaat dat verder dan lobbyen. In 2016 bleek een wetsvoorstel van CDA-senator Joop Atsma letterlijk te zijn geschreven door de adviseur van Omroep Max-baas Jan Slagter.

Ook Kamerleden worden soms ‘ingefluisterd’ door Hilversumse omroepbonzen, zeggen bronnen. Het resultaat: een omroepbestel dat vooral zichzelf in stand houdt. 

De politieke verwevenheid lijkt ook terug te zien op het scherm. Sinds de val van het kabinet verschenen vooral VVD-politici in de talkshows van de publieke omroep. In zes grote programma’s kwamen VVD’ers acht keer aan het woord. BBB en NSC volgden met elk vijf optredens. PvdA/GL – de grootste oppositiepartij – kwam er bekaaid vanaf. De PVV schitterde in afwezigheid.

Plannen voor hervorming
Demissionair minister Eppo Bruins (NSC) heeft plannen om het omroepbestel te hervormen. Omroepclubs moeten opgaan in grotere eenheden. Iedere fusieclub krijgt dan één Raad van Toezicht. De benoeming daarvan moet verlopen via vaste profielen en met een maximale termijn. Of dat plan nog doorgaat, nu het kabinet gevallen is, is onzeker.

Omroep WNL reageert op de kritiek dat ze een VVD-zender zou zijn. Volgens een woordvoerder is hun duidelijke profiel juist essentieel, stelt zij bij De Telegraaf: “Bij Omroep WNL gaat het om het liberaal-conservatieve geluid. Wanneer we zoeken naar leden, redacteuren, bestuurders of toezichthouders is dat altijd de gemene deler, en niet de politieke kleur.”