Tussen 2020 en 2023 verschenen opmerkelijke meetresultaten. Soms werd dinoterb op meerdere plekken tegelijk aangetroffen, vaak rond dezelfde dag. Daarna verdween de stof weer, om elders in hogere concentraties op te duiken. Voor specialisten wees dit patroon niet op grootschalig gebruik in het veld, maar op fouten in het laboratorium.

In april 2024 schreef Staf al dat de aanwijzingen zich opstapelden. Via een Woo-verzoek kwamen interne documenten boven water waarin ambtenaren zelf ook spraken van vermoedelijke labfouten. Toch hield het waterschap officieel vol dat er geen reden was om het laboratorium te verdenken.

Onderzoek buiten het lab
Het bestuur gaf onderzoeksinstituut Deltares opdracht om de herkomst van dinoterb te achterhalen. Maar opvallend genoeg werd het eigen laboratorium uitgesloten van dat onderzoek, meldt AgriFacts. “Overal mocht worden gekeken, behalve daar waar het meest voor de hand lag,” aldus Staf, dat daarom weigerde mee te werken aan de studie.

Toen Deltares geen duidelijke bron vond, presenteerde het waterschap dit als een afsluiting van de kwestie. In de media werd breed uitgemeten dat er geen aanwijzingen waren voor illegaal gebruik, maar de rol van het laboratorium bleef buiten beeld.

Fouten zwart op wit
Achter de schermen keek Deltares tóch naar de labprocedures. Uit een reeks experimenten bleek dat bij 7 tot 10 procent van de monsters piekwaarden van dinoterb opdoken die er feitelijk niet in zaten. Dat percentage kwam overeen met de opvallende waarden uit eerdere jaren.

De oorzaak ligt volgens Deltares waarschijnlijk bij gebruikte materialen of contaminatie, al kon dat niet met zekerheid worden vastgesteld. De kern is duidelijk: de meetfouten kwamen uit het laboratorium zelf. De betreffende monsters zijn niet meer beschikbaar, waardoor herbemonstering onmogelijk is.

In het rapport staat letterlijk: “Aan de hand van de uitgevoerde literatuurstudie en de resultaten van de verschillende experimenten kan niet uitgesloten worden dat de verhoogde gerapporteerde dinoterbconcentraties komen door contaminatie, of vals positieve metingen.” 

De meetfouten beperken zich niet tot dinoterb alleen. Ook in het Zwanenwater werden volgens Staf ongeloofwaardige waarden gemeten. Deze zijn inmiddels verwerkt in officiële waterkwaliteitsrapportages voor de Europese Commissie. Hoogheemraad Jos Beemsterboer zegt dat alle foutieve waarden worden gecorrigeerd: “Die waarden gaan we rechtzetten.”

HHNK komt in verweer
Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) weerspreekt de nieuwste bevindingen. Op sociale media luidt de toelichting: 'Deltares heeft wederom bevestigd dat Waterproef zijn werk goed heeft gedaan en volgens accreditatie heeft gewerkt. Volgens Deltares is er sprake van zogenaamde vals positieve testresultaten, een fenomeen dat alleen bij dinoterb optreedt.'

Geesje Rotgers, onderzoeksjournalist bij AgriFacts, spreekt dit tegen. 'Een vals positieve uitslagen is een foute uitslag (geen correcte uitslag). Dat staat overigens los van accreditaties. Dit fenomeen komt niet alleen bij dinoterb voor. Het komt bij veel bepalingen voor', reageert zij via X (voorheen Twitter).

Vertrouwen onder druk
De affaire rond dinoterb raakt niet alleen de geloofwaardigheid van het waterschap, maar ook de betrouwbaarheid van waterkwaliteitsrapportages richting Brussel. Jarenlang is vastgehouden aan een lezing die achteraf onjuist blijkt te zijn. Het roept vragen op over transparantie en bestuurlijke reflexen: waarom werd er zo lang ontkend, terwijl de signalen uit eigen kring kwamen?

Voorlopig rest de erkenning dat het laboratorium zelf de bron was van de alarmerende cijfers. Daarmee lijkt het mysterie rond de dinoterb-vondsten opgelost – maar de nasleep voor vertrouwen en beleid is nog lang niet voorbij.