Timmermans verwees de afgelopen weken meerdere keren naar Spanje als voorbeeld. Dat land zou volgens hem “een hele reeks” bilaterale afspraken hebben met Afrikaanse landen om afgewezen asielzoekers terug te sturen. “Spanje zet een aantal keren meer uitgeprocedeerde asielzoekers uit dan Nederland,” zei hij bij Nieuwsuur. Hoeveel precies, wist hij niet, maar volgens hem was het “twee, drie keer meer.”

Op de vraag of dat hogere aantal komt door die terugkeerdeals, moest hij het antwoord schuldig blijven. “Hou me ten goede, ik heb dat niet helemaal paraat. Maar het is flink hoger in verhouding tot wat ons in Nederland lukt,” aldus Timmermans.

Cijfers blijven uit
Na de uitzending beloofde hij de cijfers waarop hij zijn bewering baseerde alsnog te delen. Tot nu toe heeft hij dat niet gedaan. Ook na herhaalde verzoeken van Nieuwsuur bleef het stil.

Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken weigert bovendien om cijfers over deze deals openbaar te maken. Volgens het ministerie zou dat kunnen leiden tot “diplomatieke problemen” met de betrokken landen. De Spaanse vluchtelingenorganisatie CEAR bevestigt tegenover Nieuwsuur dat er geen publieke data bestaan. “Een van de grote problemen van deze deals is het gebrek aan transparantie erover,” zegt een woordvoerder.

Ook migratiedeskundige José Ángel Brandariz van de Universiteit van Coruña zegt dat zelfs onderzoekers geen toegang hebben tot die cijfers. “Cijfers over de effectiviteit van deze deals zijn een groot vraagteken.”

Partij wijst naar Eurostat
De partij van Timmermans stuurde later wel gegevens van Eurostat, het Europese statistiekbureau. Die cijfers tonen aan dat Spanje in 2024 17 procent van de mensen met een uitzetbevel terugstuurde, tegenover 8 procent in Nederland. Maar die gegevens zeggen niets over de bilaterale uitzetdeals waar Timmermans over sprak. Ze gaan over alle vormen van terugkeer, ook naar landen buiten Afrika.

In een schriftelijke reactie verwijt een woordvoerder van de lijsttrekker Nieuwsuur “insinuaties die niet kloppen”. “Timmermans heeft niet gezegd dat hij cijfers zou hebben over de effecten van de deals,” aldus de reactie.

Onvergelijkbare statistieken
Volgens migratieonderzoekers is het bovendien onmogelijk om de cijfers tussen landen één op één te vergelijken. Spanje heeft bijvoorbeeld veel asielzoekers uit Latijns-Amerika, die makkelijker terugkeren dan mensen uit Afghanistan of Noord-Afrika. Ook gebruiken landen verschillende definities en telmethodes. Een persoon die meerdere keren een uitzetbevel krijgt, telt in de statistieken soms dubbel mee.

Timmermans’ Spaanse voorbeeld blijkt dus moeilijk te controleren. De cijfers waarop hij zich zegt te baseren, zijn niet openbaar. De gegevens die wél beschikbaar zijn, laten hooguit zien dat Spanje meer mensen uitzet — maar niet waarom. Hoe effectief de Spaanse terugkeerdeals werkelijk zijn, blijft daardoor een raadsel.

Afgelopen week werd Timmermans ook al betrapt op een asielleugen. In een interview met AD beweerde hij dat hij op vijf minuten fietsen van een asielzoekerscentrum woonde. Maar dat bleek niet te kloppen, concludeerden gebruikers op sociale media. Het dichtstbijzijnde azc lag verder weg. Op sociale media werd de partijleider beschuldigd van misleiding.