Volgens BBB laat Deloitte cruciale onderdelen van de sector buiten beschouwing. ‘Deloitte beperkt de analyse tot primaire productie. Verwerking, logistiek, retail, consumptie en herverwerking vallen buiten het onderzoek.’ Juist daar ligt volgens de partij de echte economische waarde. ‘De primaire productie bedraagt ongeveer 1,4 procent van ons BBP, terwijl de gehele keten ongeveer 6,9 procent bedraagt.’

De partij begrijpt niet waarom de onderzoekers alleen de waarde van de primaire landbouw gebruiken. ‘Je zou moeten werken met de toegevoegde waarde van de gehele keten. Dat komt dan neer op ongeveer 72 miljard euro per jaar.’ Door dat niet te doen, zou het rapport de baten structureel onderschatten.

Modelcijfers zijn geen echte kosten
BBB vindt daarnaast dat Deloitte modeluitkomsten presenteert als feitelijke uitgaven. ‘De bedragen die Deloitte 'maatschappelijke kosten' noemt, zijn geen echte uitgaven die vandaag uit de schatkist gaan, maar modelberekeningen.’ Het rapport zou daardoor een vertekend beeld schetsen van de werkelijkheid.

Ook stelt de partij dat de maatschappelijke bijdrage van boeren vrijwel niet wordt meegenomen. ‘Boeren beheren 51 procent van het Nederlandse landoppervlak. Zij verzorgen het platteland en zijn de ruggengraat van dorpen, werkgelegenheid en regionale economie.’

Een ander punt van kritiek is dat de voorgestelde oplossingen volgens BBB averechts werken. ‘Deloitte rekent met een scenario waarin de landbouw volledig omschakelt naar 100 procent biologisch.’ Maar dat is volgens de onderzoekers zelf niet haalbaar en kan leiden tot lagere productie. De Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) gaat mee in de kritiek van de BBB. Volgens de LTO 'is de marktvraag simpelweg verzadigd'. Uit cijfers blijkt dat het aandeel biologische productie in Nederland al jaren stagneert of zelfs krimpt.

Bovendien dreigt ‘milieulekkage’, waarbij uitstoot simpelweg naar andere landen verschuift. ‘Het klimaat stopt niet bij de grens. Minder productie hier betekent vaak méér schade wereldwijd.’ LTO sluit zich daarbij aan. ‘Het is alsof we een gascentrale net over de grens plaatsen en dan trots roepen dat we onze CO2-uitstoot hebben teruggedrongen.’ Volgens de organisatie schuift Deloitte de productie en uitstoot simpelweg naar het buitenland, waar de milieu- en klimaatnormen vaak lager liggen.

LTO en de BBB benadrukken dat Nederland juist behoort tot de meest efficiënte en duurzame producenten ter wereld en vindt dat het rapport daardoor een vertekend beeld schetst van de werkelijke maatschappelijke waarde van de landbouw.

LTO noemt het rapport van Deloitte verder ‘een theoretische exercitie zonder verbinding met de werkelijkheid’. Volgens LTO doet het rapport alsof de landbouw losstaat van de markt en van internationale handel. ‘De rekensommen zijn alleen betekenisvol in een wereld waarin de consument, de markt en (wereld)handel niet bestaan, en waarin de wereld ophoudt bij de Nederlandse landsgrenzen.’

Niet afbreken, maar verbeteren
Volgens BBB is innovatie daarom ook de enige duurzame weg vooruit. ‘Boeren moeten de ruimte krijgen om te investeren in technieken die emissies verlagen, zoals precisielandbouw, modernere stalsystemen en efficiëntere energie- en waterhuishouding.’

De partij besluit dat daarom het rapport van Deloitte geen uitgangspunt mag gaan vormen voor toekomstig beleid. ‘Het Deloitte-rapport mag geen basis worden voor het afbouwen van de Nederlandse landbouw.’ BBB wil in plaats daarvan ‘verduurzamen met innovatie, eerlijke handelsvoorwaarden en gelijke regels in Europa’.