De rel begon nadat Ramlal vorige week een kritisch rapport publiceerde over het gemeentelijke Bureau Integriteit. Hij bekeek 82 meldingen van ambtenaren en concludeerde dat “de werkwijze bij sociale integriteitsmeldingen leidt tot verlies van vertrouwen in de gemeente.” Zijn aanbeveling: stel een externe Commissie Integriteit in en laat klachten over ongewenst gedrag voortaan afhandelen door onafhankelijke deskundigen.

Die conclusies vielen slecht bij het Amsterdamse stadsbestuur. Burgemeester Halsema noemde het rapport “ondeugdelijk” en liet weten “twijfel te hebben over de toekomstige samenwerking” met de ombudsman. Op haar verzoek besloot de gemeenteraad om het rapport te laten toetsen door een externe deskundige — een stap die de andere ombudsmannen nu scherp bekritiseren.

‘Onderzoeken naar onderzoeken’
Volgens de ombudslieden van Den Haag, Rotterdam en Utrecht ondermijnt zo’n toetsing het hele principe van onafhankelijk toezicht, meldt NRC. In hun brief waarschuwen zij dat de Amsterdamse aanpak een gevaarlijk voorbeeld schept: “Door onderzoeken naar onderzoeken kan de feitelijke problematiek achter klachten buiten beeld raken.” Met andere woorden: als de macht de tegenmacht gaat controleren, verliest die laatste haar functie.

Ramlal zelf liet in een brief aan de gemeenteraad weten dat het voornemen “bijzonder beschadigend is voor het instituut ombudsman en de onafhankelijkheid ervan.” Hij vroeg de raad om een bemiddelaar aan te wijzen om de verstoorde relatie tussen hem en Halsema te herstellen.

Escalatie in het stadhuis
De spanning liep verder op toen Halsema maandag een eerdere, interne brief openbaar maakte die zij op 9 oktober aan het presidium van de gemeenteraad had gestuurd. Daarin uitte ze “grote zorgen over het functioneren van de ombudsman”. Ze voegde een bijlage toe waarin het stadhuis spreekt van “schijn van partijdigheid”, “onduidelijke onderzoeksmethodiek” en “het doorkruisen van gerechtelijke processen.”

De kritiek van Halsema kwam dus niet uit het niets, maar de reactie van de gemeenteraad — een officieel onderzoek naar het werk van de ombudsman — zorgt voor onrust binnen het netwerk van gemeentelijke toezichthouders. Zij zien het als een aantasting van een onafhankelijk instituut dat juist bedoeld is om burgers te beschermen tegen de overheid.

Of de gemeenteraad het externe onderzoek daadwerkelijk laat uitvoeren, is nog niet duidelijk. Wel lijkt de vertrouwensbreuk tussen de burgemeester en de ombudsman voorlopig diep. Ramlal krijgt ondertussen brede steun van zijn collega’s, die hopen dat de Amsterdamse raad “de principes van onafhankelijk toezicht herkent en beschermt.”