Hij stelde dat nieuwe vormen van taal en beleid leiden tot uitsluiting van mensen met afwijkende opvattingen. Daarbij richtte hij zich nadrukkelijk op het Westen. In zijn toespraak combineerde hij dit met bredere kritiek op internationale instellingen en ideologisch gedreven beleid.

Kritiek op Westen en Verenigde Naties
De paus riep de Verenigde Naties op om terug te keren naar haar oorspronkelijke missie. Volgens Leo XIV moet de organisatie zich richten op vrede, en niet op het verspreiden van ideologieën. Hij waarschuwde dat politieke en culturele dogma’s de kern van internationale samenwerking ondermijnen.

Over de vrijheid van meningsuiting sprak hij ongebruikelijk scherp. De paus zei:
‘Het is betreurenswaardig om te zien dat, vooral in het Westen, de ruimte voor echte vrijheid van meningsuiting steeds verder wordt ingeperkt, terwijl zich een nieuwe taal met orwelliaanse trekken ontwikkelt, die in haar streven om steeds inclusiever te zijn uiteindelijk juist degenen uitsluit die zich niet conformeren aan de ideologieën die haar inspireren.’ Volgens Leo XIV leidt deze ontwikkeling tot een samenleving waarin afwijkende stemmen minder ruimte krijgen.

Christenen wereldwijd en in het Westen
De paus wees ook op de vervolging van christenen buiten Europa. Hij noemde Syrië, Bangladesh, Mozambique en Nigeria. In die landen worden gelovigen geconfronteerd met geweld en structurele discriminatie.

Maar ook in westerse landen ziet hij problemen. Leo XIV sprak over een subtiele, maar groeiende vorm van onderdrukking van christenen. ‘Tegelijkertijd mogen we een subtiele vorm van religieuze discriminatie tegen christenen niet vergeten, die zich zelfs verspreidt in landen waar zij in de meerderheid zijn, zoals in Europa of Amerika.’

Volgens de paus worden christenen daar soms beperkt in het uitdragen van hun geloof. Dat gebeurt vooral wanneer zij morele standpunten innemen die politiek gevoelig liggen.

Abortus, euthanasie en mensenrechten
In een uitgesproken deel van zijn toespraak veroordeelde Leo XIV abortus en euthanasie. Hij noemde beide een directe aanval op de menselijke waardigheid en op het gezin, dat volgens hem is gebaseerd op het huwelijk tussen één man en één vrouw.

Zonder de Europese Unie bij naam te noemen, uitte hij zorgen over het financieren van abortus over de grens.  ‘De Heilige Stoel uit diepe bezorgdheid over projecten die gericht zijn op het financieren van grensoverschrijdende mobiliteit met als doel toegang te krijgen tot het zogenoemde ‘recht op veilige abortus’.’

Op X herhaalde de paus later een groot deel van zijn kritiek: ‘In de huidige context ontstaat er een echte ‘kortsluiting’ van de mensenrechten. Het recht op vrijheid van meningsuiting, op gewetensvrijheid, op godsdienstvrijheid en zelfs op leven wordt ingeperkt in naam van andere zogenoemde nieuwe rechten, waardoor het mensenrechtensysteem zelf aan kracht verliest en ruimte ontstaat voor geweld en onderdrukking.’