De delegatie arriveerde vorige week zondag in Kaboel. Onder hen was Freddy Roosemont, al 23 jaar directeur-generaal van de Belgische Dienst Vreemdelingenzaken. Ook waren twee vertegenwoordigers van de Europese Commissie aanwezig. De gesprekken vonden plaats zonder publieke aankondiging, om de kans op succes te vergroten.

België nam het voortouw omdat daar relatief veel Afghanen asiel aanvragen. Vorig jaar waren dat er vierduizend. Ongeveer veertig procent kreeg een verblijfsvergunning. De rest verdwijnt vaak in de illegaliteit. In Nederland ging het om ongeveer achthonderd aanvragen, inclusief gezinshereniging. Daar krijgt doorgaans zo’n zestig procent een verblijfsvergunning.

Voorzichtig contact met taliban
Gedwongen terugkeer van Afghanen is al jaren niet mogelijk. Daarvoor is samenwerking nodig met de autoriteiten ter plaatse. Die samenwerking ontbrak sinds de machtsovername door de taliban in 2021. De Nederlandse minister Van Weel gaf vorig jaar al aan daar verandering in te willen brengen.

De EU-delegatie sprak drie dagen lang met ambtenaren van de Afghaanse ministeries van Buitenlandse en Binnenlandse Zaken en met mensen van de inlichtingendiensten. Volgens Roosemont waren deze gesprekspartners goed op de hoogte van Europa. ‘De meeste van die mensen zijn heel goed op de hoogte van de situatie in Europa’, zei hij. ‘Ze zijn vaak in het Westen opgeleid en spreken perfect Engels.’

De belangrijkste gesprekspartner was volgens hem de directeur Europa van het Afghaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Het is hij die beslist.’ De taliban zouden bereid zijn tot verregaande samenwerking. Een topambtenaar wil dit voorjaar, na de ramadan, naar Europa komen om uitleg te geven aan de lidstaten.

De Belgische minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt benadrukte dat het om een technische missie ging. ‘Dit was voor alle duidelijkheid een missie op technisch niveau.’ Ze voegde toe: ‘Je kan mensen niet zomaar op het vliegtuig zetten. Daarvoor zijn documenten nodig.’

Identificatie en risico’s
De gesprekken moeten helpen bij het identificeren van Afghanen die illegaal in Europa verblijven. Veel van hen hebben geen papieren meer. Soms zijn die onderweg verloren gegaan of bewust weggegooid. Zonder documenten kunnen luchtvaartmaatschappijen hen niet meenemen en worden zij in Afghanistan niet toegelaten.

Volgens Van Bossuyt zijn er nu concrete termijnen genoemd. ‘Voor niet-complexe zaken zouden de Afghanen de identificatie binnen de drie weken kunnen doen.’ Voor complexere gevallen kan dat zes tot acht weken duren.

Toch zijn er obstakels. In sommige EU-landen zijn Afghaanse ambassades trouw gebleven aan het oude regime. Ook zijn er juridische risico’s. De Verenigde Naties waarschuwen voor slechte behandeling van terugkeerders. Roosemont zegt daarover: ‘Het regime gaat voor internationale erkenning, ze hebben geen belang bij foltering.’ Hoe de terugkeer precies zal verlopen, is nog onduidelijk. Wel wordt gekeken of Frontex een rol kan spelen en mogelijk een deel van de kosten kan dragen.