De brief, gericht aan landbouwminister Van Essen (D66) zet vraagtekens bij de juridische basis van het huidige mest- en stikstofbeleid. Daarbij wordt verwezen naar wetsartikelen, rechterlijke uitspraken en recente onderzoeksgegevens.

De kern van het betoog is eenvoudig. De NV-gebieden waren gekoppeld aan de Europese derogatiebeschikking, die liep van 2022 tot en met 2025. Die beschikking is verlopen. Daarmee is volgens SSC ook de juridische basis voor de NV-gebieden verdwenen.

In de brief staat dat de overheid boeren in voormalige NV-gebieden nog altijd beperkingen oplegt, “zonder, of beter gezegd: zonder afdoende juridische onderbouwing”. De afbouwregels en extra stikstofkortingen waren expliciet tijdelijk en golden alleen voor 2024 en 2025. Per 1 januari 2026 zou Nederland weer moeten voldoen aan de algemene norm van 170 kilo stikstof uit dierlijke mest per hectare, zoals vastgelegd in de Nitraatrichtlijn. Toch handhaaft het kabinet de NV-gebieden. Volgens SSC is dat onrechtmatig.

Geen actieprogramma, toch beperkingen
Het kabinet voert aan dat NV-gebieden blijven gelden omdat Nederland nog geen nieuw, achtste actieprogramma onder de Nitraatrichtlijn heeft vastgesteld. Die redenering wordt in de brief hard onderuit gehaald.

De Nitraatrichtlijn verplicht lidstaten weliswaar tot een actieprogramma voor kwetsbare zones, maar die verplichting staat los van het aanwijzen van NV-gebieden. Die aanwijzing vloeide rechtstreeks voort uit de derogatiebeschikking. Zonder derogatie, zo stellen de advocaten, ontbreekt elke juridische basis.

Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie. De overheid erkent zelf dat er geen nieuw actieprogramma is vastgesteld, maar gebruikt dat gebrek vervolgens als reden om oude, verlopen regels in stand te houden.

Rechter was al kritisch
SSC verwijst nadrukkelijk naar een uitspraak van de voorzieningenrechter van januari 2025. Die oordeelde dat het blijven werken met een verouderde landelijke bronnenanalyse slechts “hooguit onaanvaardbaar” zou zijn als uit recentere regionale analyses blijkt dat de landbouwbijdrage lager ligt.

Precies die situatie doet zich nu voor. Op 30 juni 2025 publiceerde Wageningen University & Research een geactualiseerde landelijke bronnenanalyse. Daaruit blijkt dat de landbouwbijdrage aan stikstof- en fosforbelasting aanzienlijk lager is dan eerder werd aangenomen. Voor stikstof zelfs ruim tien procent lager dan in de vorige landelijke analyse.

Volgens SSC maakt dat de huidige aanwijzing van NV-gebieden niet alleen juridisch zwak, maar feitelijk onhoudbaar.

Verouderde cijfers, actuele gevolgen
De gevolgen zijn niet theoretisch. Boeren in voormalige NV-gebieden moeten nog steeds rekenen met strengere gebruiksnormen, onzekerheid over mestplaatsing en extra kosten voor afvoer. Tegelijkertijd is het sinds februari weer toegestaan om mest uit te rijden, terwijl niemand helder kan uitleggen welke regels nu precies gelden.

SSC stelt dat de overheid boeren in een juridisch vacuüm laat opereren. Er is geen nieuwe derogatie. Er is geen actieprogramma. En toch blijven de beperkingen bestaan.

Ultimatum aan de minister
In de brief krijgt de minister drie dagen de tijd om schriftelijk te bevestigen dat de aanwijzing van NV-gebieden is vervallen en dat alle daarop gebaseerde regelingen buiten werking zijn gesteld. Doet hij dat niet, dan volgt zonder verdere aankondiging een kort geding.

Daarbij wordt niet alleen gevraagd om opschorting van de regels, maar ook om een rechterlijk oordeel over de verbindendheid van het huidige beleid. SSC behoudt zich bovendien het recht voor om aanvullende vorderingen in te stellen.

Ondanks de zorgen zet het kabinet het stikstofbeleid door. Deze week werd bekend dat er in totaal 2,75 miljard euro wordt gereserveerd voor vrijwillige uitkoop van boeren, met daarbovenop miljarden voor een gebiedsgerichte aanpak rond natuurgebieden. Landbouwminister Van Essen stelt dat deze maatregelen nodig zijn om Nederland van het stikstofslot te halen.