Het plan van APR bevatte tien maatregelen gericht tegen Israël. De initiatiefnemers dienden het voorstel in als een zogenoemd alternatief burgervoorstel. Dat is een vorm van referendum waarbij inwoners een alternatief idee presenteren voor bestaand beleid van de gemeente.

Binnen 48 uur werden de vereiste duizend handtekeningen opgehaald. Daarmee voldeed het initiatief aan de formele eisen. Toch strandt het voorstel op inhoudelijke gronden, aldus de commissie.

Buitenlands beleid geen gemeentelijke taak
Volgens de referendumcommissie valt het onderwerp buiten de bevoegdheid van de gemeenteraad. Buitenlands beleid is een taak van de landelijke overheid. Gemeenten mogen hierover wel een mening uiten, maar geen concrete maatregelen nemen.

De commissie verwijst daarbij naar een historisch voorbeeld. In de jaren tachtig werden gemeentelijke maatregelen tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika teruggedraaid door de landelijke overheid. Dat laat volgens de commissie zien dat gemeenten op dit terrein beperkt zijn.

Daarom concludeert de commissie dat een referendum over dit onderwerp niet mogelijk is. De gemeenteraad kan het voorstel dus niet uitvoeren, ook niet als er steun onder inwoners is.

Referendum over standpunt niet wenselijk
Naast de bevoegdheidskwestie noemt de commissie nog een tweede reden. Het is volgens haar niet wenselijk om een referendum te houden over een standpunt van de gemeenteraad. Dat zou een precedent kunnen scheppen.

De commissie schrijft: ‘Amsterdammers hebben al veel manieren om hun mening te laten horen, zoals via petities, manifestaties en andere vormen van collectieve actie’. Daarmee wijst zij op bestaande mogelijkheden voor inwoners om invloed uit te oefenen.

Ook waarschuwt de commissie voor een bredere ontwikkeling. Zij stelt: ‘Het risico ontstaat dat de sluizen openstaan voor referendumverzoeken over alle mogelijke standpunten die door de gemeenteraad worden ingenomen, inclusief, zoals in het onderhavige geval, standpunten (van de gemeenteraad) over standpunten (van raadsleden).’

Besluit volgt later
Het referendum zou betrekking hebben op een eerder voorstel van raadsleden Ahmadi (De Vonk) en Khan (Denk). Zij pleitten voor een boycot van Israël. Het burgerinitiatief kreeg steun van verschillende organisaties, waaronder de Amsterdam Palestina Coalitie en de Palestijnse Gemeenschap in Nederland.

De gemeenteraad neemt uiteindelijk zelf een besluit over het referendum. Het advies van de commissie weegt daarbij zwaar. In mei wordt een definitieve beslissing verwacht van de nieuw geïnstalleerde raad. Voorlopig lijkt het referendum echter van de baan. De commissie heeft duidelijk gemaakt dat de grenzen van gemeentelijk beleid hier bepalend zijn.