Binnen Europa bestaat weinig twijfel over de politieke wens om Oekraïne te steunen. Toetreding tot de EU wordt daarbij als realistischer gezien dan aansluiting bij de NAVO. Tegelijk groeit het besef dat economische integratie grote impact kan hebben.

Oekraïne diende in 2022 een aanvraag in voor EU-lidmaatschap. In 2023 kreeg het land de status van kandidaat-lid en eind dat jaar begonnen de onderhandelingen. Inmiddels zit Oekraïne in de langste fase van het proces. Toetreding vóór 2030 lijkt volgens betrokkenen onwaarschijnlijk.

Gert-Jan Oplaat, voorzitter van brancheorganisatie Nepluvi, is terughoudend tegenover Pluimveeweb. “Met name voldoen aan onze standaarden op het vlak van corruptiebeheersing, welzijn, milieu, diergezondheid en zeker ook de arbeidsvoorwaarden.” Hij voegt daaraan toe: “Toetreding is in de komende jaren zeker nog niet aan de orde.”

Sterke positie van Oekraïne in de landbouw
Oekraïne staat al decennia bekend als een belangrijke landbouwproducent. Dankzij grote landbouwgebieden, vruchtbare grond en de ligging aan de Zwarte Zee heeft het land een sterke exportpositie opgebouwd.

De pluimveesector speelt daarin een centrale rol. Oekraïne produceert jaarlijks ongeveer 450.000 ton kippenvlees en is uitgegroeid tot de derde grootste exporteur ter wereld. De export naar de EU is de afgelopen jaren sterk gestegen en bereikte in 2024 ongeveer 220.000 ton.

Ook in de eiersector neemt Oekraïne een belangrijke positie in. In 2025 was circa 65 procent van de EU-import van eieren afkomstig uit Oekraïne. Dat komt neer op meer dan 110.000 ton ei-equivalent.

Lagere kosten zorgen voor concurrentievoordeel
De kracht van de Oekraïense sector ligt vooral in de lage productiekosten. Door goedkoop voer, lagere lonen en grootschalige productie kan vlees tot ongeveer 30 procent goedkoper worden geproduceerd dan in West-Europa.

Onderzoek van landbouweconoom Peter van Horne liet eerder al zien dat de kosten voor kipfilet bijna 27 procent lager liggen. Ook voor eieren geldt een aanzienlijk verschil. Volgens recente inschattingen is dat verschil nog steeds vergelijkbaar.

De sector werkt met grote agrobedrijven die de hele keten beheersen. Van graanteelt tot verwerking en verkoop. Deze zogenoemde verticale integratie zorgt voor efficiëntie en schaalvoordelen die binnen de EU moeilijk te evenaren zijn.

Vrees voor oneerlijke concurrentie
Juist die verschillen baren zorgen. Europese producenten moeten voldoen aan strenge regels op het gebied van dierenwelzijn, milieu en voedselveiligheid. In Oekraïne gelden vaak minder strikte normen.

Volgens Martijn Chombaere van de Landsbond Pluimvee kan dat tot een ongelijk speelveld leiden, vertelt hij bij Pluimveeweb. “Een ‘Mercosur in het kwadraat’ dreigt bij toetreding indien er tijdens de overgangsperiode niet langer invoerheffingen zouden gehanteerd worden.”

Hij wijst erop dat nieuwe lidstaten tijdens een overgangsperiode vaak nog niet volledig aan alle EU-regels hoeven te voldoen. Dat kan volgens hem leiden tot concurrentie die moeilijk op te vangen is.

Nico Bondt van Wageningen University benadrukt tegenover Pluimveeweb dat de uiteindelijke impact afhangt van de afspraken. “Of een mogelijke toetreding daadwerkelijk een grote bedreiging gaat vormen, zal vooral afhangen van de concrete afspraken die worden gemaakt.”

Hij waarschuwt wel voor verschillen in productiemethoden. “Als men in Oekraïne in legbatterijen zou mogen blijven produceren, terwijl in de EU strengere normen gelden, dan is er sprake van grote oneerlijke concurrentie.”

Slimme exportstrategieën en groeiende invloed
Oekraïense bedrijven laten zien dat ze zich snel aanpassen aan de Europese markt. In het verleden maakten exporteurs gebruik van mazen in de wet door producten anders te labelen. Zo werden ‘borstkappen met vleugelpunt’ ingevoerd en in Europa verwerkt tot filets, waardoor lagere invoerheffingen golden.

Hoewel dit achterpoortje werd gesloten, worden volgens sectorbronnen opnieuw manieren gezocht om binnen de regels te blijven opereren. Tegelijk investeren Oekraïense agrobedrijven al in Europese ondernemingen, onder meer in Nederland en Zuid-Europa.

Niet alleen bedreiging, ook kansen volgens sommigen
Niet iedereen ziet de ontwikkeling als negatief. Landbouweconoom Joris Relaes wijst op eerdere uitbreidingen van de EU. “Toen in de jaren tachtig Spanje en Portugal toetraden tot de EU, zou dit tot de doodsteek van bepaalde teelten leiden. Niks bleek minder waar.”

Volgens hem kan innovatie een antwoord bieden. “Door innovatief te zijn en nieuwe technieken te ontwikkelen, hebben we dat soort schokken eerder opgevangen.”

Fundamentele verschillen in landbouwmodel
Toch blijft het verschil in schaal en structuur een belangrijk punt. De Oekraïense landbouw wordt gedomineerd door grote agroholdings, terwijl de Europese sector grotendeels bestaat uit familiebedrijven.

Die tegenstelling maakt integratie complex. Zelfs als Oekraïne zich aanpast aan Europese regels, blijft de schaalgrootte een factor die moeilijk te overbruggen is.

De verwachting is dat de pluimveesector het zwaarst geraakt zal worden. Andere sectoren, zoals rundvee en varkens, spelen een kleinere rol in Oekraïne en zijn minder exportgericht.

Besluitvorming wordt doorslaggevend
De komende jaren worden cruciaal. De onderhandelingen tussen de EU en Oekraïne bepalen in grote mate hoe de integratie eruit gaat zien.

Zonder duidelijke afspraken over productiestandaarden, invoerregels en overgangsperiodes kan de impact op de Europese sector groot zijn. Met die afspraken kan de schade mogelijk worden beperkt.