De Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers gebruikte telefoons en laptops om de identiteit van asielzoekers vast te stellen. Daarbij konden medewerkers ook andere signalen tegenkomen. Het ging bijvoorbeeld om foto’s van extreem geweld of wapens. Zulke informatie kan volgens de inspectie belangrijk zijn voor de nationale veiligheid.

Toestemming is niet genoeg
Na uitspraken van de Raad van State bleek dat er geen goede wettelijke basis was voor het doorzoeken van telefoons en laptops. Daarom werd gekozen voor een andere route. Asielzoekers werd gevraagd of zij toestemming wilden geven voor het onderzoek van hun gegevensdragers.

Volgens de inspectie is dat niet voldoende. Een asielzoeker zit in een afhankelijke positie ten opzichte van de overheid. Daardoor is de vraag of toestemming wel echt vrij wordt gegeven. De inspectie stelt: 'Een asielzoeker is afhankelijk van de overheid. De telefoon niet afgeven kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden. Vragen om toestemming is in dit soort gevallen doorgaans niet passend in de verhouding tussen burger en de overheid en daarom problematisch.'

De inspectie vindt daarom dat minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie snel met een stevige wettelijke basis moet komen. Zonder die basis is de rechtspositie van asielzoekers volgens de inspectie onvoldoende beschermd. Tegelijk wijst de inspectie ook op de gevolgen voor de veiligheid.

Zorgen over vervolging
Het probleem raakt namelijk niet alleen aan privacy en rechtsbescherming. Ook mogelijke risico’s voor Nederland kunnen hierdoor lastiger worden aangepakt. Wanneer informatie niet rechtmatig is verkregen, kan dat gevolgen hebben voor het gebruik ervan in een strafzaak.

De inspectie waarschuwt daarvoor nadrukkelijk. 'Via de telefoon of andere gegevensdragers zoals een laptop kan DISA veiligheidssignalen halen zoals foto's van wapenbezit. Die kunnen van belang zijn voor de nationale veiligheid. Als deze informatie zonder gedegen wettelijke basis is verkregen, kan het moeilijk worden om iemand hiervoor te vervolgen.'

Daarmee ontstaat een lastige situatie. De overheid wil asielzoekers kunnen identificeren en mogelijke risico’s herkennen. Maar zonder goede wetgeving mag dat niet zomaar via telefoons en laptops gebeuren. De inspectie legt de bal daarom bij de minister.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst neemt per 12 juni de taken van DISA over. Volgens de inspectie heeft de IND al aangegeven dat telefoons van asielzoekers niet zullen worden onderzocht zolang een wettelijke basis ontbreekt. Daarmee ligt het dossier nu politiek gevoelig op tafel.