Het migratieberaad is een initiatief van negen burgers. Onder hen zit presentator en interviewer Frénk van der Linden. Ook Edzo Doeve, voormalig topman van Dela, is initiatiefnemer. Volgens hem is de verdeeldheid rond migratie zo groot dat er iets moet gebeuren. Hij zegt tegenover het AD: ‘Natuurlijk is dit geen eenvoudig onderwerp.’ Ook zegt hij: ‘Maar er moet iets gebeuren. De polarisatie is zo groot, en het lijkt soms wel of die vanuit de politiek bewust wordt aangewakkerd.’

De gedachte achter het beraad is duidelijk. Als de 150 Kamerleden er niet uitkomen, moeten 150 burgers proberen met voorstellen te komen. De deelnemers worden via loting gekozen en moeten samen een afspiegeling vormen van Nederland. Zij krijgen deskundigen en betrokkenen te horen en moeten daarna aanbevelingen doen.

Voorstellen over vier soorten migratie
Het burgerberaad vertrekt vanuit het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Die commissie, ook bekend als de commissie-Van Zwol, stelde begin 2024 voor om de komende decennia per saldo maximaal 50.000 migranten per jaar toe te laten. Dat getal vormt een belangrijk vertrekpunt voor het gesprek. Volgens critici wordt daarmee echter nog steeds veel te weinig daadwerkelijke inperking van asielmigratie gerealiseerd. 

De deelnemers moeten zich buigen over vier onderdelen. Het gaat om gezinshereniging, arbeidsmigratie, studiemigratie en asielmigratie. Uiteindelijk moeten zij voorstellen maken waar een meerderheid van de deelnemers mee kan leven.

Doeve hoopt dat de politiek daar iets mee kan. ‘Politici hebben tot nu toe niet laten zien dat ze op migratie tot elkaar kunnen komen, het is vooral een onderwerp waarop ze proberen te scoren.’ Toch ziet hij een kans. ‘Aan de andere kant: wij hopen ze straks oplossingen aan te kunnen bieden. Oplossingen die gedragen worden de meerderheid van de samenleving. Dat kan ook net het zetje in de rug geven dat nodig is.’

Wantrouwen door klimaatberaad
Dat er scepsis is, komt mede door het eerdere Burgerberaad Klimaat. Dat werd in 2023 opgezet door toenmalig klimaatminister en huidig premier Rob Jetten. Eind vorig jaar kwam dat beraad met voorstellen voor het kabinet en de Tweede Kamer.

Volgens stukken die via de Wet open overheid zijn opgevraagd, had Extinction Rebellion achter de schermen invloed op dat klimaatberaad. BBB-Kamerlid Henk Vermeer noemde het tegenover Wynia’s Week een ‘doorgestoken kaart’. ‘Extinction Rebellion voert actie door snelwegen te blokkeren, bedrijven te intimideren en maatschappelijke ontwrichting te organiseren. Wat BBB betreft voldoet deze club zelfs aan de definitie van een terroristische organisatie. Dat juist zij aan de voorkant meeschrijven aan een “burgerberaad” is totaal onacceptabel.’

Ook werd kritiek binnen het klimaatberaad volgens critici weggedrukt. Chemicus Marcel Crok werd volgens hen behandeld als ‘persona non grata’. Een afgehaakte deelnemer stelde dat burgers steeds één richting op werden gestuurd. Volgens critici bestaat het reële risico dat vergelijkbare taferelen zich zullen voordoen rondom het burgerberaad migratie.

Rechtse critici zien risico
Ook rond het nieuwe migratieberaad klinkt al kritiek. Roelof Bouwman, adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week, betwist vooral het idee dat Nederland diep verdeeld zou zijn over migratie. ‘Hoezo "grote polarisatie"? Over migratie bestaat onder de bevolking helemaal geen grote verdeeldheid. Maar liefst 75 procent van de Nederlanders wil strenge maatregelen om de instroom van asielzoekers fors te beperken (peiling Maurice de Hond, 18 april 2026).’

Jurist Lucas Bergkamp wijst op de organisatie achter het beraad. Hij citeert de stelling dat het initiatief van buiten de politiek komt en zegt daarna: ‘De “wetenschappelijke” begeleiding en het “administratieve” team zullen een gunstig resultaat garanderen, net als bij het Burgerberaad Klimaat.’