Daarmee krijgt de eerdere waarschuwing van de Inspectie Justitie en Veiligheid nu een direct gevolg. Niet alleen de oude werkwijze stond onder druk, maar ook het nieuwe proces gaat zonder telefooncontrole van start. Veiligheidsexperts vrezen dat Nederland daardoor minder zicht krijgt op wie het land binnenkomt.

Minder informatie bij de start
In een rapport over de nieuwe asielprocedure waarschuwt de IND zelf voor de gevolgen. Volgens de dienst kan het stoppen met uitlezen betekenen dat belangrijke signalen worden gemist. In het rapport staat: 'Dit kan als gevolg hebben dat de IND relevante veiligheidssignaleringen tijdens de voorfase mist.'

Ook het COA en de Dienst Terugkeer en Vertrek zien risico’s. Zij vrezen dat zij straks minder volledige informatie van de IND krijgen. Dat kan gevolgen hebben voor de verdere opvang, terugkeer en beoordeling van asielzoekers.

De discussie over telefoons en laptops speelt al langer. De Raad van State oordeelde dat het ongevraagd doorzoeken van smartphones een zware inbreuk is op grondrechten. Daarna werd gewerkt met toestemming, maar ook dat vindt de inspectie problematisch.

Toestemming blijft juridisch zwak
Volgens de inspectie is een asielzoeker te afhankelijk van de overheid om echt vrij toestemming te geven. De inspectie stelt: 'Een asielzoeker is afhankelijk van de overheid. De telefoon niet afgeven kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden.'

Toch kunnen telefoons volgens de inspectie wel belangrijke informatie bevatten. Via een telefoon of laptop kunnen bijvoorbeeld foto’s van wapenbezit worden gevonden. Maar als zulke informatie zonder stevige wettelijke basis wordt verkregen, kan vervolging later moeilijk worden.

Experts vrezen minder zicht
Patrick Fluyt van politievakbond ACP begrijpt dat de overheid juridisch voorzichtig moet zijn. Toch wijst hij tegenover De Telegraaf op de risico’s van minder controle. 'Er zit een veiligheidsaspect aan nieuwkomers: wie halen we allemaal binnen? Het gaat vaak om mensen uit risicogebieden en we weten dat ze conflicten naar binnen kunnen halen.'

Ook oud-MIVD’er Ronald Sandee ziet het uitlezen van telefoons als een nuttig middel. 'Door een telefoon uit te lezen kun je zien waar iemand vandaan komt, zodat je het pad kan volgen van die persoon. Ook kan je de taal zien die wordt gebruikt, het helpt om de plaats van herkomst vast te stellen. Eigenlijk is het een manier om te kijken of iemand de waarheid spreekt.'

Sandee wijst tegenover De Telegraaf ook op mogelijke risico’s voor de staatsveiligheid. 'De asielzoekersstroom is altijd een methode geweest voor landen en organisaties om inlichtingenmensen, operateurs en saboteurs een ander land binnen te brengen. Door Rusland, China, maar ook anderen.' Volgens hem is er 'haast geboden' bij een oplossing. Duitsland en België hebben al regels om onder voorwaarden telefoons en laptops van asielzoekers te bekijken.