Dat nieuwe systeem, het Entry/Exit-System, moet de buitengrenzen van Schengen veiliger maken. Maar de invoering loopt stroef. Luchthavens melden haperende IT, lange rijen, gemiste aansluitingen en vertraagde vluchten. Nu de zomerdrukte losbarst, waarschuwen zij voor wachttijden die tijdens piekuren kunnen oplopen tot vijf uur.

Brandbrief aan Brussel
Europese luchthavens en luchtvaartmaatschappijen hebben daarom een brandbrief gestuurd aan voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie. Hun oproep is helder: zet het systeem in juli en augustus tijdelijk stil.

Volgens de luchtvaartsector is een “kritiek punt” bereikt, meldt AD. In de zomermaanden verwerken Europese luchthavens ongeveer 40 miljoen passagiers meer dan in de afgelopen twee maanden. Alleen Schiphol verwacht op piekdagen tot 230.000 reizigers per etmaal.

Als het digitale grenssysteem blijft haperen, kan dat volgens de luchthavens grote gevolgen hebben. “Tijdens piekuren kunnen die oplopen tot vijf uur. Deze vertragingen treffen miljoenen passagiers die het Schengengebied binnenkomen, waaronder gezinnen met jonge kinderen, ouderen en mensen met een beperkte mobiliteit.”

161 zuilen op Schiphol
Op Schiphol staan inmiddels 161 registratiezuilen voor het nieuwe systeem. Reizigers van buiten de EU moeten daar hun gegevens laten vastleggen. Dat geldt ook voor Britten, omdat het Verenigd Koninkrijk sinds de Brexit geen EU-lid meer is.

De bedoeling is dat grenscontroles moderner en veiliger worden. Maar in de praktijk zorgen kinderziekten voor opstoppingen. Vooral op overstapluchthavens als Schiphol kan dat snel doorwerken in het hele vliegschema.

Marnix Fruitema van Barin, de koepel van luchtvaartmaatschappijen in Nederland, noemt bij AD de situatie zorgelijk. “Het grenscontrolesysteem kent veel te veel haperingen en IT-problemen.”

Aansluitingen in gevaar
Volgens Fruitema is Schiphol extra kwetsbaar, omdat veel reizigers er overstappen. Als er meerdere vliegtuigen uit bijvoorbeeld de Verenigde Staten tegelijk aankomen, kan een storing grote gevolgen hebben.

“Als er enkele vliegtuigen uit de VS aankomen, kan dat betekenen dat veel mensen hun aansluitende vlucht missen. Of dat vertrekkende vluchten vertraagd raken omdat een hele groep pas later kan instappen.”

Barin steunt daarom de oproep om het systeem tijdelijk uit te schakelen. “Trek de stekker er in juli en augustus tijdelijk uit”, zegt Fruitema. Desnoods moet Nederland dat zelfstandig doen. Volgens hem heeft Griekenland dat ook al gedaan.

De luchtvaartmaatschappijen willen daarnaast dat de officiële invoeringsdatum van 1 september met een half jaar wordt uitgesteld.

Ook Nederlanders kunnen hinder krijgen
De problemen raken niet alleen reizigers van buiten de EU. Ook Nederlandse vakantiegangers kunnen volgens Fruitema langer moeten wachten. Dat komt doordat personeel van de Koninklijke Marechaussee bij storingen moet bijspringen bij de controle van niet-EU-reizigers.

“De Koninklijke Marechaussee is niet royaal bezet op Schiphol”, zegt hij. “Dus het kan best dat er poortjes voor Nederlandse reizigers dicht gaan, omdat medewerkers bij een storing moeten helpen bij de niet-EU-reizigers.”

Schiphol bevestigt dat de invoering nu al veel impact heeft. De luchthaven ziet langere wachtrijen voor reizigers van buiten de EU en steunt de brandbrief aan Brussel.

‘Noodzakelijke stappen richting zomer’
Woordvoerder Doron Sajet noemt het belangrijk dat uitzonderingsregels worden verlengd. Ook steunt Schiphol de pogingen van het ministerie van Justitie en Veiligheid om meer ruimte te houden bij problemen.

“Wij zien dit als noodzakelijke stappen richting de zomer”, zegt Sajet. “Alles wat helpt om reizigers sneller door de grenscontrole te laten gaan, is essentieel.”

Volgens Schiphol is het kernprobleem nog niet opgelost. “Alles valt of staat met stabiele en uitontwikkelde IT-systemen. Hier is op dit moment nog geen sprake van.”

De Koninklijke Marechaussee heeft volgens Schiphol extra maatregelen genomen. Ook liggen er noodplannen klaar. Bij ernstige ICT-problemen of extreme rijvorming kan een terugvalprocedure worden ingezet om reizigers sneller door te laten stromen.

Reputatie van Europa
De luchtvaartsector benadrukt dat zij het doel van het nieuwe systeem steunt. Meer veiligheid aan de buitengrenzen is volgens de sector nodig. Maar de uitvoering mag volgens luchthavens en maatschappijen niet leiden tot vastlopende terminals.

Niet alleen grote luchthavens worden geraakt. Ook kleinere vakantievliegvelden kunnen in de problemen komen als veel reizigers tegelijk moeten worden geregistreerd.

In de brandbrief waarschuwt de sector dat zelfs de reputatie van Europa op het spel staat. Er zouden al signalen zijn dat internationale reizigers hun reis naar Europa heroverwegen vanwege de verwachte wachttijden aan de grens.

Voor Schiphol komt de waarschuwing op een gevoelig moment. De zomervakantie begint, het aantal reizigers loopt snel op en het nieuwe systeem is nog niet stabiel. Als Brussel niet ingrijpt, dreigen de biometrische grenscontroles deze zomer uit te groeien tot een nieuwe flessenhals op de luchthaven.