De boeren keren zich vooral tegen de maatregelen die landbouwminister Jaimi van Essen (D66) heeft aangekondigd. Die moeten de uitstoot van stikstof en broeikasgassen verder terugbrengen. Voor veel boeren kunnen de plannen gevolgen hebben voor het aantal dieren dat zij houden en voor investeringen in hun bedrijf. De actievoerders willen dat de plannen van tafel gaan.

Trekkers vanuit heel Friesland
Woensdagochtend verzamelden boeren zich onder meer rond Heerenveen, Olterterp, Spanga, Bolsward en Hitzum. Ook vanuit dorpen rond Drachten en Garyp vertrokken groepen richting Leeuwarden.

De organisatie had deelnemers vooraf gevraagd de verkeersregels te volgen en snelwegen te vermijden. De trekkers reden daarom vooral via lokale en provinciale wegen.

Het provinciehuis aan de Tweebaksmarkt was uit voorzorg met betonblokken afgesloten voor verkeer. Voor het gebouw kwamen uiteindelijk enkele honderden demonstranten bijeen.

De organisatoren kozen bewust voor woensdag, omdat Provinciale Staten die dag vergaderen. Verschillende vertegenwoordigers uit de agrarische sector spraken de aanwezigen toe.

Boeren vrezen harde ingrepen
De onvrede draait om de nieuwe kabinetsaanpak van het stikstofprobleem. Boerenbedrijven moeten volgens de plannen duidelijkheid krijgen over hoeveel zij in 2035 nog mogen uitstoten. Ondernemers mogen vervolgens zelf bepalen hoe zij die grens bereiken, bijvoorbeeld door technische maatregelen, minder dieren of aanpassingen aan hun bedrijf.

Rond kwetsbare natuur- en watergebieden wil het kabinet strengere zones invoeren. Binnen 500 meter of één kilometer van zulke gebieden kan een grotere vermindering van de uitstoot nodig zijn.

Daarnaast wil het kabinet vanaf 2035 uitgaan van gemiddeld maximaal 2,6 koeien per hectare. Boeren die daarboven zitten, zouden meer grond moeten gebruiken of hun veestapel moeten verkleinen.

Juist die combinatie zorgt bij actievoerende boerenorganisaties voor weerstand. Onder meer Farmers Defence Force, Agractie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond en Dutch Dairymen Board willen dat de kabinetsplannen worden ingetrokken voordat zij verder met Den Haag praten.

Andere landbouworganisaties, waaronder LTO en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, kiezen wel voor overleg. Ook zij hebben zorgen over de gevolgen, maar willen de plannen via gesprekken met het kabinet aanpassen.

Stikstofbeleid sleept al jaren voort
De stikstofproblemen spelen sinds de uitspraak van de Raad van State in 2019 over het Programma Aanpak Stikstof. Sindsdien zoeken opeenvolgende kabinetten naar een aanpak die juridisch standhoudt en tegelijk ruimte biedt voor landbouw, woningbouw en economische ontwikkeling.

Het kabinet wil met de nieuwe maatregelen uiteindelijk weer gemakkelijker vergunningen kunnen verlenen. Voor veel boeren zit daar juist het pijnpunt. Zij vrezen dat een groot deel van de lasten opnieuw bij de landbouw terechtkomt en dat bedrijven rond kwetsbare natuurgebieden gedwongen worden fors te investeren of te krimpen.

Provincie neemt afstand van kabinetsplannen
Na afloop van de demonstratie benadrukte gedeputeerde Abel Kooistra (BBB) dat de plannen van het kabinet niet dezelfde zijn als die van de provincie Friesland. Hij prees de organisatie voor het rustige verloop van de actie en zei dat de opkomst laat zien hoe groot de zorgen onder boeren zijn.

Ook gedeputeerde Matthijs de Vries (ChristenUnie) wees op de verantwoordelijkheid van bestuurders om naar die zorgen te luisteren en ermee aan de slag te gaan.

Na de toespraken liep het gebied rond het provinciehuis snel leeg. De boeren vertrokken opnieuw in colonnes via lokale wegen naar huis. Daarmee bleef de actie in Leeuwarden ordelijk, maar de politieke tegenstelling over de nieuwe stikstofaanpak is daarmee allerminst verdwenen.