Daarmee belanden opnieuw lokale besturen onder actief toezicht van het ministerie. De boodschap is duidelijk: gemeenten moeten meer opvang regelen. Gebeurt dat niet vrijwillig, dan kan uiteindelijk dwang volgen.

Welke gemeenten precies zijn aangeschreven, wil het ministerie vooralsnog niet volledig bekendmaken. Eerder klaagden gemeenten dat zij via de media moesten vernemen dat ze onder extra toezicht waren geplaatst. Ditmaal kiest Den Haag daarom voor terughoudendheid. Een aantal gemeenten heeft de ontvangen brief inmiddels zelf openbaar gemaakt.

Voor zover nu bekend gaat het in ieder geval om Kerkrade, Rhenen, Maasdriel en Houten. Waarschijnlijk zijn het er meer. Ook verschillende provincies bevestigen dat zij afschriften hebben ontvangen van brieven die de minister naar gemeenten heeft gestuurd. Om hoeveel brieven het precies gaat en welke gemeenten nog meer zijn aangeschreven, willen zij niet zeggen.

"Het is aan gemeenten of aan het rijk om hierover informatie te verstrekken”, aldus een provinciewoordvoerder tegen De Telegraaf. Het ministerie wil maandag met de maandelijkse lijst van nieuwe gemeenten komen. De vier nu bekende gemeenten worden toegevoegd aan een groep van 24 gemeenten die eerder al te horen kreeg dat zij meer moeten doen aan de opvang van asielzoekers.

De escalatieladder van het Rijk wordt daarmee steeds zichtbaarder. Eerst worden gemeenten aangesproken op hun tekort aan opvangplekken. Daarna volgt verscherpt toezicht. Als afspraken uitblijven, kan het ministerie verdere stappen zetten.

Uiteindelijk kan het Rijk zelf ingrijpen. Dat betekent dat gemeenten steeds minder ruimte overhouden om het onderwerp voor zich uit te schuiven. De politieke spanning zit vooral in het verschil tussen wat Den Haag juridisch wil afdwingen en wat sommige lokale besturen zeggen nog te kunnen dragen.