Over smaak valt wel degelijk te twisten: een pleidooi voor esthetiek in de architectuur en de stedenbouw

Opinie19 april 2024 3 minuten Mirko Gerrits
Mirko Gerrits
ANP

Het idee dat 'over smaak niet te twisten valt' is een diepgewortelde opvatting die ons denken over kunst en esthetiek al eeuwenlang beïnvloedt. Verrassend genoeg is dit een misvatting die zelfs teruggaat tot vóór de tijd van Aristoteles, die juist benadrukte dat bepaalde harmonieën en proporties universeel als aangenaam worden ervaren. Hij stelde bijvoorbeeld dat "de orde, symmetrie en duidelijkheid" die de natuur biedt, universeel gewaardeerd worden omdat deze elementen aansluiten bij de structuur van onze perceptie.

Deze oude wijsheid heeft door de eeuwen heen zijn weerklank gevonden in de vormgeving van onze steden, een invloed die vandaag de dag nog steeds van cruciaal belang is. Stedenbouw die de menselijke maat en esthetische principes negeert, kan leiden tot leefomgevingen die het mentaal welzijn van haar inwoners ondermijnen. De noodzaak van aantrekkelijke, coherente en functionele stedelijke ruimtes wordt ondersteund door hedendaags onderzoek dat aantoont hoe de fysieke omgeving direct invloed heeft op onze gezondheid en geluk.

Deze opvattingen zijn niet slechts gebaseerd op persoonlijke observaties; ze worden krachtig ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Een studie door de Universiteit van California, Berkeley, vond dat de architecturale cohesie en de esthetische aantrekkelijkheid van een gebouw significant bijdragen aan de tevredenheid en het geluk van de bewoners. Dit werd gemeten aan de hand van psychologische welzijnsscores die hoger uitvielen bij personen die in visueel aantrekkelijke gebouwen woonden. Daarnaast heeft een onderzoek van het Scandinavische Journal of Psychology aangetoond dat mensen zich gelukkiger en meer verbonden voelen met hun gemeenschap wanneer zij zich in een omgeving bevinden die esthetisch mooi is vormgegeven. Dit betreft zowel het interieur als de architectuur van de buitenkant van gebouwen. 

De politieke gevolgen van het negeren van deze op basis van onderzoek vastgestelde principes zijn significant. Denk aan de naoorlogse bouwwoede waarin functioneel beton de overhand kreeg zonder aandacht voor de esthetische behoeften van de gemeenschap. Dit heeft geleid tot wijken die sociaal en psychologisch als onbevredigend worden ervaren. Het is een treffend voorbeeld van hoe de verkeerde aanname dat architectuur en esthetiek subjectief en daarom irrelevant zou zijn, directe gevolgen heeft voor het beleid en de inrichting van onze steden.

In de wereld van gastronomie zien we een vergelijkbare tendens. De wereldwijde populariteit van ketens als McDonald’s of bepaalde vormen van eten zoals Sushi en brood illustreren hoe bepaalde smaken en ervaringen breed worden gewaardeerd, wat suggereert dat er wel degelijk universele smaaknormen bestaan. Dit principe van universele waardering strekt zich uit tot design en muziek, waar opleidingen mensen trainen om bepaalde patronen en harmonieën te herkennen en waarderen die algemeen als mooi worden beschouwd.

Het is eigenlijk logisch dat onze esthetische voorkeuren grotendeels overeenkomen, aangezien we genetisch heel vergelijkbaar zijn. Een studie gepubliceerd in het tijdschrift 'Science' onthult dat de genetische overeenkomsten tussen alle mensen uitzonderlijk hoog zijn, met meer dan 99,9% van onze DNA-sequenties die identiek zijn van persoon tot persoon. Dit betekent dat onze hersenen slechts in detail verschillen, wat de basis legt voor gemeenschappelijke reacties op esthetische prikkels. Deze gedeelde biologische basis bevestigt dat bepaalde esthetische principes inderdaad een bredere acceptatie kunnen vinden. Daarom heeft de misvatting dat over smaak niet te twisten valt, een diepe en vaak schadelijke invloed op ons politiek en maatschappelijk beleid. Het is hoog tijd dat we deze verouderde overtuiging herzien en erkennen dat een grondige en kritische discussie over esthetiek niet alleen mogelijk is, maar ook noodzakelijk voor het vormgeven van een inclusieve en esthetisch bevredigende omgeving.

Laten we niet vergeten dat onze omgeving vorm geeft aan ons welzijn en onze gemeenschappen. Een verantwoordelijke benadering van architectuur en stedenbouw, die de esthetische waarden niet uit het oog verliest, is essentieel voor het creëren van leefbare en liefdevolle steden. Over smaak moet niet alleen getwist worden; het moet een fundament zijn van ons beleid.

-------------------
Mirko Gerrits is fractievoorzitter van ZEE in Zandvoort, ondernemer en opiniemaker. Hij schrijft op persoonlijke titel. Volg hem hier op X.

Meerartikelen

Amsterdam
Nieuws

Amsterdam gaat 30 km/u handhaven: 'Totaal gestoord'

Het Openbaar Ministerie gaat voortaan handhaven op het snelheidslimiet van 30 km/u in Amsterdam. Met behulp van flitspalen zullen auto's voortaan op de bon geslingerd kunnen worden. Maar naast de nodige kritiek wordt er ook getwijfeld aan de effectiv

Van Huffelen
Achtergronden

Dit is D66's bizarre woke-beleid op Bonaire

Momenteel brengt staatssecretaris van Koninkrijksrelaties, Alexandra van Huffelen (D66), een bezoek aan het Caribische eiland Bonaire. Hier heeft ze een nieuw bestuurdersakkoord getekend, met de nadruk op rechtvaardigheid en duurzaamheid. Ook bezoekt

Agema
Achtergronden

Dit zijn de zes beste ministerskandidaten volgens rechts Nederland

Nu Dick Schoof de beoogd premier van Nederland moet worden, gaat hij samen met de PVV, BBB, VVD en NSC het kabinet vormgeven. Veel namen doen de ronde, maar binnen rechts Nederland circuleren al diverse namen voor bepaalde functies. Ontdekt hier de m

Zweedse politie
Achtergronden

Gevolg massa-immigratie: Zweedse stad even onveilig als Bagdad

Volgens de database Numbeo is de Zweedse stad Malmö even onveilig als de Irakese hoofdstad Bagdad. De twee steden komen uit op gelijkaardige percentages op het gebied van criminaliteit en onveiligheid. Volgens rechtse criticasters is de reden hiervan

ON
Nieuws

PVV laat verstek gaan bij rechts verkiezingsdebat Ongehoord Nieuws

Tijdens de Ongehoord Nieuws-uitzending van donderdag vindt er een groot rechts verkiezingsdebat plaats. 6 juni mag Nederland naar de stembus voor de Europese Parlementsverkiezingen, maar wat zijn de verschillen tussen de rechtse partijen in Nederland

Eerdmans
Nieuws

Eerdmans kraakt financieel asielbeleid: 'Het is een puinhoop, er is geen visie'

Tijdens het verantwoordingsdebat over de overheidsuitgave van 2023 uitte JA21-leider Joost Eerdmans scherpe kritiek op het asielbeleid en het financiële beheer van het kabinet. Hij stelde dat het huidige asielbeleid onhoudbaar is, zowel financieel al

Van der Plas
Nieuws

Van der Plas reist af naar Brussel om aan Europees netwerk te bouwen

De nieuwe coalitie heeft de intentie om de mest- en natuurregels voor Nederlandse boeren te versoepelen, een ambitie die BBB-leider Caroline van der Plas de afgelopen tijd vaak heeft benadrukt. Woensdag reisde zij naar de EU-hoofdstad om te onderzoek

Boeren
Nieuws

LTO-baas blij met nieuwe premier: 'We zijn in blije verwachting'

De voorzitter van LTO Nederland, Ger Koopmans, heeft zijn vreugde geuit over de benoeming van Dick Schoof tot aanstaand premier in het nieuwe kabinet. Koopmans ziet deze benoeming als een belangrijke stap voorwaarts voor de regering en de agrarische

Leesmeeropinie
Leesmeerinterviews

Meerartikelen

eu
Achtergronden

Rechtse Europese kieswijzer: dit zijn de EU-hervormings- of Nexitplannen van rechts Nederland

Met de aanstaande Europese Parlementsverkiezingen hebben verschillende rechtse partijen in Nederland hun verkiezingsprogramma's gepresenteerd. Hoewel er enkele overeenkomsten zijn, laten de programma's ook duidelijke verschillen zien in hun benaderin

Trump
Achtergronden

Trump wil massadeportaties van criminele asielzoekers: 'We hebben geen keus'

Als Donald Trump dit najaar wordt herkozen tot Amerikaanse president, heeft hij een duidelijke missie: het massaal uitzetten van criminele asielzoekers. Volgens Trump zorgt het opengrenzenbeleid voor de massale binnenstroom van criminelen, en dus ook

Brussel
Fun

Waterkanon spuit Gaza-betogers omver in Brussel

Een handjevol Gaza-demonstranten wilde dinsdag actievoeren bij de Israëlische ambassade in Brussel. Maar dit verliep net wat anders dan verwacht, want ze werden getrakteerd op letterlijk een koude douche.  Op beelden is te zien hoe de betogers omver

NSC
Nieuws

Dit is hoe NSC wil afrekenen met begrotingspuinhoop in Nederland

In een poging om meer grip te krijgen op de overheidsfinanciën, pleit de politieke partij Nieuw Sociaal Contract (NSC) voor de oprichting van een speciaal begrotingsbureau naar Amerikaans model. Deze oproep komt naar aanleiding van kritiek van de Alg

Kaarsjes
Nieuws

Marokkaanse vreemdeling steekt metroreizigers neer in Lyon

Een Marokkaanse vreemdeling heeft zondagmiddag vier metropassagiers neergestoken in Lyon. Hij is al snel gearresteerd, maar twee slachtoffers zijn er ernstig aan toe. Een Marokkaanse vreemdeling (27) begon zondagmiddag een steekpartij in een metro in

BBB
Nieuws

BBB wil 'geen wokebeleid en gender' van ECB

De Europese BBB-lijsttrekker Sander Smit wil dat de Europese Centrale Bank (ECB) terugkeert naar zijn kerntaak: prijsstabiliteit. Volgens Smit houdt de ECB zich de laatste tijd veel bezig met 'woke- en klimaatbeleid'. Daar wil hij mee afrekenen. Dit

Bender
Fun

Queeractivist zorgt voor spraakverwarring: 'Crisisdienst bellen en afvoeren'

YouTuber Bender is aanwezig bij de opening van het Haagse Pride-festival. Hij interviewt allerlei mensen, zoals ook een Nederlandse queeractivist die weigert Nederlands te spreken. Op sociale media klinkt het daarom al snel: 'Crisisdienst bellen en a

Orbán Rutte
Nieuws

Hongarije dwarsboomt Ruttes NAVO-kandidatuur: 'Genoeg van Rutte'

Mark Rutte aast op het voorzitterschap van de NAVO, maar hier zit Hongarije niet op te wachten. Het land heeft zijn twijfels bij Rutte vanwege zijn eerdere kritische uitspraken over de Hongaarse politiek. De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken,

Pensioen
Nieuws

Pensioenfondsen stellen overstap naar nieuwe stelsel uit: dit is waarom

Het aantal pensioenfondsen dat per 1 januari 2025 overstapt op het nieuwe pensioenstelsel is aanzienlijk gedaald. Dit blijkt uit een enquête van De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De enquête wordt elk kwartaal geho

Dick Schoof
Nieuws

Deze ministersnamen worden genoemd voor nieuw kabinet

Nu er duidelijkheid is over de toekomstige premier, richt de aandacht zich op de mogelijke bewindslieden in het kabinet-Schoof. In de Haagse wandelgangen wordt volop gespeculeerd, meldt RTL Nieuws. Welke namen pikte de redactie van RTL op? NieuwRecht

Rafah
Achtergronden

NOS betrapt op nepnieuws over Israëls aanval in Rafah: zo zit het écht

Verschillende media, waaronder NOS, melden dat het Israëlische leger bewust een humanitaire zone in de Gazastrook heeft aangevallen. Het zou gaan om een vluchtelingenkamp, met tientallen doden en honderden gewonden tot gevolg. Maar zelf geeft Israël

FVD
Nieuws

Belgische politie pleegt inval bij FVD-Europarlementariër-medewerker: doorzoekt zijn kantoor

De Belgische autoriteiten hebben woensdag het kantoor van een medewerker van Europarlementariër Marcel de Graaff (FVD) doorzocht. Volgens Belgische media was de politie op zoek naar bewijs voor beïnvloeding door Rusland en het verspreiden van Russisc