Grote verschuiving: EU rechtser en eurokritischer dan ooit
De gevestigde Brusselse orde had opvallend weinig trek in de Europees Parlementsverkiezingen. De reden? In de peilingen stonden EU-kritische partijen en fracties er beter voor dan ooit. Nu de voorlopige uitslag binnen is, blijkt dat de uiterst eurokritische fracties in het Europees Parlement groeien - tot kopzorgen bij de Brusselse bestuurders. Het rechtse Identiteit en Democratie (ID), waar de PVV in zit, gaat van 49 naar 58 zetels. De Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), onder leiding van de Italiaanse premier Meloni, krijgt er vier zetels bij en komt op 73.
Ook zijn 98 zetels nog niet verbonden aan bestaande fracties. Deze 'nonaligned'-partijen zijn onder meer de AfD en Orbáns partij Fidesz - overigens zitten er ook linkse, pro-EU partijen tussen de 'nonaligned'. Het eurokritische blok is dus flink gegroeid.
Ondanks de groei van rechtse fracties, blijft "het midden houdt stand" de overheersende conclusie na de eerste exitpolls. De centrumbeweging Europese Volkspartij (EVP) blijft de grootste fractie. De huidige middencoalitie van de EVP, de sociaaldemocraten (S&D) en de liberalen (Renew) behoudt een meerderheid, met 403 van de in totaal 720 zetels. Het verlies bij de pro-Europese partijen zit vooral bij de liberalen en de Groenen, die beide rond de twintig zetels verliezen.
In de komende weken moeten alle nationale partijen opnieuw kiezen bij welke Europese fractie ze willen horen. Dit kan de zetelaantallen van de fracties nog veranderen, aangezien er tientallen zetels zijn gegaan naar partijen die nog niet bij een fractie zijn aangesloten.
Eindelijk samenwerking op rechts?
Marine Le Pen lobbyt voor een grote rechtse fractie die een vuist kan maken in Europa. Zij zou graag samenwerken met de Italiaanse premier Georgia Meloni, maar de kans daarop lijkt klein. Er zijn grote verschillen tussen de partijen: de ECR-fractie is over het algemeen pro-Oekraïne, terwijl in ID ook partijen zitten die niet onvoorwaardelijk achter Oekraïne staan.
Een ander obstakel is dat Identiteit en Democratie tot nu toe wordt geïsoleerd door andere politieke fracties in het Europees Parlement. Liberalen, sociaaldemocraten, groenen en christendemocraten willen absoluut niet samenwerken met radicaal-rechts op Europees niveau.
Er is meer discussie over samenwerking met ECR, waar voor Nederland de SGP in zit. De christendemocraten staan mogelijk open voor samenwerking, maar andere fracties zien dat niet zitten. Sommige partijen waarschuwen dat praten met radicaal-rechts betekent dat zij zich zullen terugtrekken.
Om invloed uit te oefenen, hoeft een partij niet zelf aan de knoppen te zitten. Dat bleek het afgelopen jaar al. De Europese Unie anticipeerde op de groei van radicaal-rechts door een streng migratiepact te sluiten. Onder druk van boerenprotesten zijn de verduurzamingseisen aan de landbouw afgezwakt. De natuurherstelwet dreigt zelfs helemaal te verdwijnen. De rechtse overwinning kan er mogelijk voor zorgen dat de links-liberale agenda van afgelopen jaren wordt ingedamd.
