Portier wijst naar het Verenigd Koninkrijk, waar de Online Safety Act sinds vorige maand van kracht is. Deze wet verplicht leeftijdsverificatie op vrijwel alle websites en platforms die door kinderen bezocht zouden kunnen worden. Het begon met de bescherming tegen pornografie, maar inmiddels vallen ook onschuldige fora achter een digitale muur.

Zo werd het Reddit-forum Stop Smoking, waar mensen elkaar helpen te stoppen met roken, ontoegankelijk zonder paspoortverificatie. Ook fora over menstruatie en gezondheid voor jonge vrouwen zijn afgeschermd.

De gevolgen zijn merkbaar. Veel Britten weigeren hun identiteit online prijs te geven. Het gebruik van VPN’s om anoniem te blijven schoot binnen een week met honderden procenten omhoog. “Niemand wil dat zijn naam wordt gekoppeld aan gevoelige onderwerpen, laat staan aan het kijken van porno,” aldus Portier in gesprek bij De Nieuwe Wereld.

Van kindbescherming naar censuur
Wat volgens Portier begon als bescherming van kinderen, groeit uit tot een breder mechanisme van censuur. “Gevoelige content wordt achter een muur gezet, zogenaamd om psychologische schade te voorkomen. Maar feitelijk komt het erop neer dat burgers zichzelf moeten identificeren om nog toegang te krijgen. Dat is een vorm van censuur,” zegt hij.

De zorgen gaan verder. De EU werkt intussen aan plannen die bekendstaan als chatcontrole. Daarbij worden berichten, foto’s en zelfs privégesprekken automatisch gescand op mogelijk misbruikmateriaal. In de nieuwste voorstellen gaat het niet alleen om bekend materiaal, maar ook om nieuwe foto’s en teksten die door AI als verdacht kunnen worden aangemerkt.

Portier schetst een scenario: “Een vader stuurt een foto van zijn kind in bad naar zijn schoonmoeder. Die foto kan worden geflagd en bekeken door onbekenden. Ook intieme gesprekken van jongeren vallen hieronder. Dat is niet de bescherming van kinderen, maar het tegenovergestelde.”

Europa zet de deur open
De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Naast chatcontrole wordt in Brussel gewerkt aan Protect EU, een richtlijn die providers en platforms verplicht om gebruikersdata langdurig op te slaan. Daarmee kan gedrag achteraf worden teruggekeken en geanalyseerd.

Volgens Portier vormt dit een gevaarlijk netwerk van toezicht: identiteitscontrole bij apps, massale opslag van data, en AI die profielen maakt. “Het doet denken aan China of de DDR. Alleen heet het hier bescherming van kinderen of bestrijding van criminaliteit.”

Opvallend genoeg zijn juist organisaties die echt tegen kindermisbruik vechten, zoals meldpunten kinderporno, kritisch. Zij vrezen dat de plannen kinderen helemaal niet beschermen. Portier wijst op commerciële belangen: “Er is een stichting, weprotect.org, die zich presenteert als beschermer van kinderen. Maar onder de motorkap zit vooral Big Tech die software verkoopt.”

De machine slokt ons op
Het gesprek krijgt een filosofische wending wanneer Van Baardewijk vraagt wat dit met mensen doet. Volgens Portier leidt constante controle tot een samenleving waarin we onszelf aanpassen aan wat de machine verwacht. “We vergeten dat onze intieme gesprekken en onze privacy bepalen wie wij zijn. Voor het eerst in de menselijke geschiedenis wordt er meegelezen in de huiskamer.”

Daarbij speelt ook gemak een rol. We hebben massaal gekozen voor digitalisering. Bankkantoren verdwenen, alles gaat via apps, scholen werken met digitale roosters. “We zijn afhankelijk gemaakt. Eerst word je gedwongen digitaal te gaan, en vervolgens wordt die digitale ruimte afgesloten met controlesystemen.”

Zelfs ontsnappen wordt steeds moeilijker. Alternatieve besturingssystemen voor telefoons die privacy bieden, worden door fabrikanten geblokkeerd. Banken weigeren hun apps nog te draaien op toestellen met aangepaste software. VPN’s worden in de EU aan banden gelegd. “Zelfs mijn escape als techneut verdwijnt,” zegt Portier.

Een oproep tot menselijkheid
De kern van Portiers boodschap is dat de mens zelf verantwoordelijkheid moet nemen. “We hebben jongeren vanaf dag één verslaafd gemaakt aan telefoons. Op campings zie je kinderen naast elkaar zitten zonder met elkaar te praten, alleen met hun scherm. Maar in die chat zit straks de sensor.”

Zijn oproep is duidelijk: menselijkheid boven digitalisering. “Drugscriminaliteit, kindermisbruik, terrorisme – dat kun je aanpakken met goed onderzoek en functionerende opsporing. Maar we zetten een surveillancesysteem op om een paar spelden in een hooiberg te vinden. Daarmee offeren we onze vrijheid op.”