De scans hangen samen met strengere regels voor tabaksverkoop. Sinds 1 oktober geldt bij tankstations een zogenoemde 100 procentscontrole. Iedereen moet zich legitimeren, ongeacht leeftijd. Die aanpak moet discussies en agressie aan de balie voorkomen.

Digitale leeftijdscontrole zonder uitleg
Het idee voor de 100 procentscontrole komt van brancheorganisatie Bovag. Volgens de organisatie voorkomt het spanningen als iedereen standaard om legitimatie wordt gevraagd. Pompstations mogen zelf bepalen hoe zij die controle uitvoeren. Dat kan fysiek of met digitale apparatuur.

Veel tankstations kiezen voor die laatste optie. Medewerkers ervaren het namelijk als lastig om ouderen om een identiteitsbewijs te vragen. Het zou volgens een rondgang langs tankstations ‘ongemakkelijk’ zijn om bijvoorbeeld 70-plussers om hun ID te vragen.

Juist bij die digitale controle gaat het mis. In tientallen Esso-vestigingen staan scanapparaten die zonder uitleg een gezichtsscan maken. Volgens AI- en privacyjuriste Charlotte Meindersma is dat niet toegestaan. ‘Je moet altijd worden geïnformeerd over een verwerking van persoonsgegevens. Die scan is een verwerking’, aldus De Telegraaf.

Onzekerheid over data en verantwoordelijkheden
Bovag benadrukt dat er geen gegevens worden opgeslagen. Toch roept dat vragen op. Volgens Meindersma blijft onduidelijk wat er met de data gebeurt tijdens de scan. Zij vraagt zich af: ‘Blijven die enkel binnen een Esso-systeem of worden die met de softwareleverancier gedeeld? En voldoet dat wel aan de AVG?’

Een woordvoerder van Esso bevestigt tegenover De Telegraaf dat er ‘honderden scanapparaten in omloop zijn’. Welke vestigingen ze precies gebruiken, is niet bekend. Ook Bovag wijst erop dat ieder pompstation zelfstandig beslist over de apparatuur. Er is geen gezamenlijke keuze gemaakt. De organisatie zegt: ‘We begrijpen de zorgen rond de AVG. We gaan ervan uit dat het binnen de wet kan en dat de eigenaren zich aan de regels houden, maar dat gaan we even goed uitzoeken. Dat kost tijd.’

Gezichtsherkenning wordt op steeds meer plekken ingezet. Van sociale media tot luchthavens. Toch worden mensen vaak niet goed geïnformeerd over wat er gebeurt met hun gegevens.

Grote risico’s volgens toezichthouder
De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt al langer voor de gevolgen van gezichtsherkenning. Volgens de toezichthouder gaat het om biometrische gegevens. Dat zijn bijzondere persoonsgegevens. Een opname van een gezicht, of een ander lichamelijk kenmerk, zoals een vingerafdruk, is een zogenoemd biometrisch persoonsgegeven.

De risico’s zijn groot. De AP zegt ook: ‘Een wachtwoord kunt u veranderen als dit is gelekt, maar uw gezicht niet.’ Een simpele afbeelding kan al genoeg zijn. Daarmee kan iemand worden herkend en gevolgd. De toezichthouder waarschuwt dat mensen zo ‘op grote schaal kunnen worden gevolgd’.