Aanleiding voor de kritiek is nieuwe wetgeving in Australië. Sinds deze maand is het daar verboden voor jongeren onder de 16 jaar om accounts te hebben op een reeks sociale media en videoplatforms. Iedereen die een account wil aanmaken, moet zijn leeftijd laten controleren. De Australische regering zegt dat de maatregel nodig is om jongeren te beschermen tegen online schade en misbruik.

“Botte en disproportionele aanpak”
Mozilla noemt de Australische wet een “botte en disproportionele aanpak”. Volgens de organisatie wekt de overheid de indruk dat leeftijdsverificatie een soort wondermiddel is. “De Australische aanpak zendt een zorgwekkende boodschap uit: dat verplichte leeftijdsverificatie en totaalverboden een wondermiddel zijn voor complexe maatschappelijke uitdagingen, ongeacht hun gevolgen voor fundamentele rechten op internet,” stelt Mozilla in een persbericht.

Een belangrijk bezwaar is dat de wet nauwelijks richtlijnen bevat voor de uitvoering. Volgens Mozilla is onduidelijk hoe platforms privacy, beveiliging en de betrouwbaarheid van leeftijdscontroles tegen elkaar moeten afwegen. “Serviceproviders hebben dus geen andere keuze dan te kiezen uit slechte opties,” aldus de organisatie.

In de praktijk betekent dit dat platforms moeten terugvallen op ingrijpende technologieën. Dat kan gaan om het uploaden van identiteitsbewijzen, het gebruik van gezichtsherkenning of het analyseren van gebruikersdata. Al deze methoden brengen volgens Mozilla grote risico’s met zich mee.

Ervaringen in het Verenigd Koninkrijk
Mozilla wijst ook op de ervaringen in het Verenigd Koninkrijk. Daar is eerder dit jaar leeftijdsverificatie verplicht gesteld voor allerlei websites. Britse gebruikers moesten daardoor gevoelige persoonsgegevens delen met nieuwe commerciële aanbieders van leeftijdscontroles.

“Deze partijen vragen om allerlei informatie en geven weinig rekenschap of transparantie over de manier waarop ze met gegevens omgaan,” merkt Mozilla op. Volgens de organisatie heeft dit niet alleen geleid tot privacyzorgen, maar ook tot datalekken en censuur. Zo zouden berichten over gevoelige onderwerpen, zoals de oorlog in Oekraïne of de situatie in Gaza, zijn geblokkeerd.

Daarnaast blijkt leeftijdsverificatie volgens Mozilla vaak eenvoudig te omzeilen. Gebruikers maken bijvoorbeeld gebruik van vpn-diensten of functies in videogames om blokkades te ontwijken. Daarmee wordt de effectiviteit van het beleid ondergraven. 

Techniek schiet tekort
Mozilla zet vraagtekens bij de technologie achter leeftijdscontrole. Leeftijdsschatting met kunstmatige intelligentie, bijvoorbeeld op basis van gezichtsherkenning, blijkt onnauwkeurig rond wettelijke grenzen. Het verschil tussen 15 en 16 jaar is moeilijk betrouwbaar vast te stellen.

Daarbij komen zorgen over discriminatie. Volgens Mozilla presteren deze systemen vaak slechter bij mensen met een donkere huidskleur, vrouwen en mensen met niet-standaard gezichtskenmerken. Leeftijdsafleiding op basis van surfgedrag kent vergelijkbare problemen en kan leiden tot foutieve profilering.

Leeftijdsverificatie via identiteitsbewijzen lijkt preciezer, maar sluit volgens Mozilla miljoenen mensen uit die geen geldig ID hebben. Bovendien dwingt deze methode gebruikers om zeer gevoelige gegevens te delen met private bedrijven. Die data kunnen worden misbruikt, hergebruikt of opgevraagd door opsporingsdiensten.

Onderliggende problemen blijven bestaan
Volgens Mozilla richten overheden zich met leeftijdsverboden op het verkeerde doel. De echte problemen liggen dieper. Het gaat om gebrekkige moderatie van content, onverantwoord datagebruik en verslavende ontwerpkeuzes op platforms.

“In plaats van toegang tot bepaalde online platforms te verbieden, zouden beleidsmakers zich moeten richten op het verhelpen van de systemische problemen die online spelen,” stelt Mozilla. Door jongeren simpelweg te weren, blijven schadelijke praktijken bestaan voor alle andere gebruikers.

Ook waarschuwt de organisatie dat zulke wetten het recht van jongeren beperken om zich online te uiten en informatie te zoeken. Mozilla verwijst daarbij naar het VN-Kinderrechtenverdrag, waarin het recht op privacy, veiligheid en vrije meningsuiting is vastgelegd. 

Oproep aan beleidsmakers
Mozilla pleit voor een andere aanpak. Algemene verboden en verplichte leeftijdsverificatie zouden moeten worden losgelaten. In plaats daarvan zouden ouders en opvoeders meer hulpmiddelen moeten krijgen om het online gedrag van kinderen te begeleiden. Ook zouden scholen en overheden moeten investeren in digitale vaardigheden en bewustwording.

Tegelijk moeten overheden platforms dwingen om bestaande regels beter na te leven. Dat betekent strenger optreden tegen manipulatieve advertenties, verslavende ontwerpen en grootschalige dataverzameling. Volgens Mozilla verbeteren zulke maatregelen de veiligheid en het welzijn van álle gebruikers.

“Politici moeten ervoor zorgen dat de problemen met social media, waardoor de privacy, het welzijn en de veiligheid van alle gebruikers risico lopen, worden aangepakt,” stelt Mozilla. “Niet door jongeren te verbieden om bepaalde platforms te gebruiken, maar door het systeem zelf te hervormen.”

De organisatie zegt bereid te zijn om samen te werken met overheden, in Australië en daarbuiten. Het doel is volgens Mozilla duidelijke bescherming van gebruikers, zonder dat fundamentele rechten en keuzevrijheid op internet verloren gaan.