Volgens schattingen wordt ongeveer een vijfde van alle kunstmest ter wereld geproduceerd in het Midden-Oosten. Door de oorlog ontstaat daardoor extra druk op de Europese landbouw. De Europese Commissie en EU-landbouwministers maken zich zorgen over boeren én burgers. Eurocommissaris Christophe Hansen van Landbouw presenteert vandaag een actieplan om de sector gerust te stellen.

Honderden miljoenen euro’s steun
Hansen wil volgens De Telegraaf financiële noodsteun aankondigen voor boeren die door de hogere kosten zijn getroffen. De precieze maatregelen worden voor de zomer bekendgemaakt. In Brussel wordt al gespeculeerd dat het steunpakket kan oplopen tot honderden miljoenen euro’s.

De Luxemburgse Eurocommissaris wil ook onderzoeken hoe Europa minder afhankelijk kan worden van import van kunstmest en grondstoffen daarvoor. Dat moet de Europese landbouw minder kwetsbaar maken voor oorlogen en prijsschokken buiten de EU. Tegelijk ligt de vraag op tafel of Brussel zelf niet te veel beperkingen heeft opgelegd aan boeren.

Alternatieven voor kunstmest
Een van de mogelijkheden is een ruimere inzet van digestaat. Dat is een restproduct dat overblijft nadat dierlijke mest wordt vergist in een biogasinstallatie. Akkerbouwers zouden dat kunnen gebruiken als alternatief voor kunstmest.

In de praktijk is dat nu nog lastig. Strenge Europese mestregels beperken de mogelijkheden. Het dossier doet denken aan Renure, dat vaak wordt omschreven als een ‘Nederlandse wondermiddel’. Dat alternatief voor kunstmest mag na een jarenlange lobby eindelijk op het erf worden gebruikt.

Strenge mestregels raken Nederland
Voor Nederlandse boeren is het probleem extra gevoelig. Nederland is de uitzondering op het gebruik van dierlijke mest kwijtgeraakt. Daardoor zijn boeren meer aangewezen op de inkoop van dure kunstmest.

Tegelijk moeten zij ‘overtollig’ dierlijk mest afvoeren. Dat maakt de situatie voor boeren dubbel wrang. Terwijl kunstmest duurder wordt, kan eigen mest niet zomaar worden benut. Of Brussel de mestregels zelf wil aanpassen, is nog onduidelijk.

Boeren boos over CBAM
Vanuit de boerenlobby klinkt al stevige kritiek op het actieplan. Boeren gaan vandaag naar Straatsburg om actie te voeren. De woede richt zich vooral op CBAM, de klimaatbelasting op kunstmest die van buiten de EU wordt ingevoerd.

Francie Gorman, voorzitter van de Ierse boerenorganisatie IFA, zegt dat de kosten groot zijn. ‘We schatten in dat CBAM EU-boeren in 2026 bijna 900 miljoen euro gaat kosten.’ Volgens hem heeft de Europese Commissie deze belasting aan boeren opgelegd en weigert Brussel terug te komen op dat besluit.

Gorman wijst erop dat kunstmest inmiddels ongeveer twee keer zo duur is geworden. Toch wordt de klimaatbelasting niet geschrapt. ‘Je zou kunnen denken dat sommigen binnen de Commissie de enorme stijging van kunstmestprijzen verwelkomen.’

‘Zeer gevaarlijk’
Volgens Gorman schiet Brussel tekort. Hij noemt het onbegrijpelijk dat de kunstmestcrisis niet meer aandacht krijgt. In zijn woorden doet het verwachte actieplan niets aan de prijs of beschikbaarheid van kunstmest.

Daarbij waarschuwt hij voor de voedselproductie. ‘Zonder kunstmest krijgen we te maken met enorme voedseltekorten in Europa en daarbuiten’, zegt Gorman. BBB-Europarlementariër Sander Smit sluit zich aan bij die kritiek. 'Gebrek aan urgentie van de Europese Commissie over de meststoffencrisis is zeer gevaarlijk, zo constateert de Irish Farmers' Association (Ierse Boerenbond) terecht.'

Volgens Smit is dit de omgekeerde wereld. 'Terwijl de Commissie miljarden uit haar ETS-CO2-heffing en CBAM-klimaat-grensbelastingen niet terug laat vloeien naar de boeren, dwingt ze veehouders in onder meer Nederland en Vlaanderen nog altijd om hun eigen dierlijke mest af te voeren en peperdure kunstmest aan te voeren. Dat is absurd. Dat is de omgekeerde wereld!'