Het gesprek vond plaats in het Surinamemuseum in Amsterdam, waar The Black Archives is gevestigd. Het initiatief kwam van Zwart Manifest, dat samen met andere organisaties een brandbrief naar het kabinet stuurde. Volgens de aanwezige organisaties is er drie jaar na de excuses nog niet genoeg gebeurd. Mitchell Esajas van The Black Archives en voormalig voorman van Kick Out Zwarte Piet sprak na afloop van ‘een constructief gesprek’, meldt de NOS.

Jetten belooft vervolg
Esajas zegt dat de premier een duidelijke toezegging heeft gedaan. ‘Jetten heeft de concrete toezegging gedaan dat hij zich wil inzetten om te komen tot beleid over heling en herstel. Dat is voor ons een positief signaal’. Volgens Esajas is afgesproken dat het gesprek wordt voortgezet. Hij hoopt dat dit op korte termijn leidt tot beleid en acties.

De discussie draait om de excuses die toenmalig premier Mark Rutte in 2022 maakte voor de rol van de Nederlandse staat in het slavernijverleden. Rutte zei destijds dat die excuses ‘geen punt, maar een komma’ zouden zijn. De betrokken organisaties vinden dat die belofte nog niet genoeg is waargemaakt. Zij willen dat het kabinet samen met de zwarte gemeenschap een vaste koers uitzet.

Meer beleid tegen racisme
Jetten schreef op X dat de komende jaren een stevige aanpak nodig is. ‘Dat vraagt de komende jaren een stevige aanpak van racisme en discriminatie en het creëren van gelijke kansen.’ Daarbij noemde hij Nederland, het Caribisch deel van het Koninkrijk en Suriname. Ook stelde hij dat overheid en samenleving dit samen moeten doen.

Volgens Esajas is de urgentie juist weggezakt. ‘We zien dat er drie jaar later geen urgentie meer lijkt te zijn.’ Ook wijst hij op onduidelijkheid over eerder toegezegd geld. Er zou 200 miljoen euro worden uitgetrokken voor beleidsintensivering en een bewustwordingsfonds, maar volgens Esajas zijn er vragen over hoe dat fonds functioneert.

Controverse rond Esajas
Esajas is geen onomstreden gesprekspartner. In maart 2023 kreeg hij een koninklijke onderscheiding als Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Burgemeester Femke Halsema reikte die uit voor zijn werk rond diversiteit, inclusie en de bestrijding van racisme. Die onderscheiding leidde tot felle kritiek uit rechtse hoek.

Drie mensen stuurden hun eigen lintje terug uit protest. Anderen dienden bezwaar in of dreigden daarmee. Critici, onder wie Geert Wilders, vonden de onderscheiding schandalig. Zij wezen onder meer op Esajas’ rol bij Kick Out Zwarte Piet en op zijn pleidooi voor herstelbetalingen. Esajas gebruikte onder andere de excuses van burgemeester Femke Halsema voor de rol van gemeente Amsterdam bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog om te pleiten voor 25 miljard euro aan herstelbetalingen.

Kritiek op activistische koers
The Black Archives en Esajas worden door critici al langer gezien als te ideologisch. Hun werk rond Zwarte Piet, institutioneel racisme, dekolonisatie, straatnamen en monumenten wordt door tegenstanders gezien als een aanval op Nederlandse tradities. Ook hun pleidooi voor herstelbetalingen roept verzet op.

De organisaties zelf spreken juist over heling, herstel en erkenning van de doorwerking van het slavernijverleden. Zij willen een ‘nationale route naar herstel’. Daarin moet volgens hen ruimte zijn voor de aanpak van racisme, gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk, de relatie met Suriname en de positie van inheemse en marrongemeenschappen. Ook willen zij dat de excuses niet alleen symbolisch blijven.

Woensdag houdt Jetten een toespraak bij de nationale herdenking van het slavernijverleden, Keti Koti. Esajas hoopt dat daar meer duidelijkheid komt. ‘We hopen dat er dan in het bijzijn van een bredere vertegenwoordiging van de samenleving en ook live op tv meer concrete toezeggingen worden gedaan. Het belangrijkste is dat er advies en beleid volgen na 1 juli.’ Daarmee blijft de druk op het kabinet toenemen. Voor de organisaties rond Zwart Manifest zijn de excuses pas het begin.