Juist daardoor ligt het rapport gevoelig. Het instituut dat tijdens corona een hoofdrol speelde in de onderbouwing van beleid, presenteert zich nu opnieuw als waakhond tegen misleidende informatie. Critici vinden dat wrang. Volgens hen zou het RIVM eerst verantwoording moeten afleggen over de eigen rol in de coronacommunicatie.

Nieuwe dreigingen
Het rapport, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS, kijkt naar internationale dreigingen voor de Nederlandse volksgezondheid in de komende tien jaar. Volgens het RIVM blijven antimicrobiële resistentie, klimaatverandering, milieuvervuiling en infectieziekten grote risico’s.

Nieuw is de prominente plek voor des- en misinformatie. Ook dalende vaccinatiebereidheid, minder vertrouwen in politiek en wetenschap, druk op internationale samenwerking en de afnemende slagkracht van organisaties als de WHO worden genoemd.

Het RIVM stelt dat dreigingen elkaar kunnen versterken. Daarom moeten ze niet los, maar in samenhang worden bekeken. De aanpak moet volgens het instituut breder worden dan alleen zorgbeleid. Volksgezondheid moet een verbindend thema worden tussen onder meer milieu, economie, sociale zaken en defensie.

WHO als vaste pijler
Een terugkerende conclusie is dat Nederland internationaal moet blijven samenwerken. Niet alleen met de Europese Unie, maar ook met mondiale organisaties zoals de Wereldgezondheidsorganisatie.

Volgens het RIVM geldt: hoe beter internationale partners samenwerken en voorbereid zijn, hoe kleiner het risico voor de Nederlandse volksgezondheid. Ook zou de overheid structureel moeten blijven investeren in toekomstverkenningen.

Die boodschap zal niet overal landen. Het vertrouwen in internationale gezondheidsorganisaties staat sinds corona onder druk. Juist daarom is de roep om nauwere samenwerking met de WHO politiek gevoelig. Voor voorstanders is het logisch grensoverschrijdende problemen internationaal aan te pakken. Voor critici klinkt het als meer macht voor instellingen die tijdens corona al veel invloed hadden.

Bolletjesgrafieken blijven rondzingen
De publicatie komt op een ongelukkig moment voor het RIVM. De vrijgegeven bolletjesgrafieken laten zien dat gevaccineerden eind 2021 en begin 2022 een duidelijke rol speelden in besmettingsketens. Dat is op zichzelf epidemiologisch verklaarbaar, onder meer omdat veel mensen toen gevaccineerd waren. Maar politiek raakt het aan de kern van het coronatoegangsbewijs.

Het CTB gaf gevaccineerden toegang en sloot ongevaccineerden uit. De gedachte daarachter was dat vaccinatiestatus iets zei over besmettingsrisico. De grafieken zetten die aanname opnieuw onder druk. Ze roepen de vraag op of het publiek destijds een te rooskleurig beeld kreeg van vaccinatie als middel tegen verspreiding.

Daarmee schuurt het nieuwe desinformatierapport. Want wie bepaalt wat desinformatie is, als later blijkt dat officiële communicatie zelf onvolledig, te stellig of achteraf moeilijk houdbaar was?