Het probleem ontstaat door strikte regels over water en bodem. In 2023 publiceerde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een kaart waarop staat aangegeven waar bouwen veilig is. Volgens deze kaart kunnen slechts de helft van de geplande 983.000 woningen zonder extra aanpassingen gebouwd worden. Zo'n 220.000 woningen gaan zelfs helemaal niet door.

EIB-directeur Taco van Hoek maakt zich zorgen. 'Het gevaar bestaat dat deze kaart leidend wordt voor het al dan niet toestaan van woningbouw. Dit vanuit de gedachte dat je niet moet bouwen in gebieden waar risico’s op overstromingen kunnen liggen. Dit zou echter niet alleen woningbouwdoelstellingen uit het zicht brengen, maar een dergelijk beleid is ook niet nodig.'

'Nieuwbouw onnodig geblokkeerd'
Van Hoek benadrukt dat de kaart uitgaat van het meest extreme klimaatscenario. Hij wijst erop dat bestaande huizen ook beschermd zullen worden bij stijging van de zeespiegel. 'Met die maatregelen bescherm je ook gelijk de nieuwbouw die wij nu nog toevoegen. Het is merkwaardig dat de relatie tussen de bestaande bouw en de nieuwbouw buiten beeld is gebleven. Hierdoor wordt de nieuwbouw onnodig geblokkeerd en wordt de wooncrisis nog minder snel opgelost', zegt hij.

Volgens Van Hoek zijn er praktische oplossingen, zoals het ophogen van bouwgrond. Dit kost ongeveer 7500 euro extra per woning. De totale kosten komen neer op 2,5 miljard euro. Met minder extreme voorspellingen zou dit goedkoper kunnen, zegt hij.

Ook stikstofregels blokkeren bouw
Minister Keijzer richt zich op negentien grote woningbouwlocaties in Nederland. Ook deze komen grotendeels niet van de grond. Dit komt omdat benodigde wegen en spoorlijnen vastlopen door strenge stikstofregels. Dat probleem blijft bestaan ondanks duidelijke vooruitgang: de stikstofuitstoot van verkeer, industrie en bouw daalde afgelopen vijf jaar zelfs met 30 procent.

Volgens Van Hoek zit het probleem vooral in de regels zelf: minimale uitstoot leidt al tot problemen. Hierdoor loopt woningbouw opnieuw vast.

'We zetten onszelf aan alle kanten klem'
Volgens het EIB-onderzoek wordt bouwen vooral in West-Nederland steeds moeilijker. Het kabinet wilde juist veel woningen realiseren in Noord-Holland en Flevoland. Maar daar moet eerst extra werk worden verricht voordat er gebouwd kan worden.

Van Hoek waarschuwt: 'Het is vooral zaak om de normen niet via ruimtelijke ordening te willen realiseren, want dat is niet te combineren met de woningbouwdoelen. Evenwichtige normen zijn niet op extreme uitgangspunten gebaseerd en vereisen dat je met verschillende belangen rekening kan houden. Anders zetten wij onszelf aan alle kanten klem en het kan ook echt anders.'