D66-minister laat boeren opdraaien voor schade door hoger waterpeil: 'Geen recht op compensatie'

D66-minister Elanor Boekholt-O'Sullivan (Ruimtelijke Ordening) vindt dat boeren die nu nog grond in de veenweide kopen of daar investeren, geen recht hebben op compensatie als het waterpeil omhooggaat. Dat schrijft ze in een Kamerbrief bij de definitieve Nota Ruimte, op basis van een advies van de Landsadvocaat. Er ligt nog geen enkel peilbesluit.
De minister stuurde de Nota Ruimte, het plan dat voor de komende decennia vastlegt waar in Nederland wat mag, op 16 november naar de Tweede Kamer. In de begeleidende brief vat ze het advies samen van de Landsadvocaat, de vaste advocaat van de Staat. Voor „toekomstige nieuwe investeringen (zoals de aankoop van nieuwe gronden of andere investeringen)” is de Nota Ruimte volgens haar „voldoende concreet” om te spreken van „actieve risicoaanvaarding”. Een ondernemer die dan toch investeert, heeft volgens de brief „het risico op schade” aanvaard.
„Schade in verband met dit soort nieuwe investeringsbeslissingen geeft geen aanspraak op nadeelcompensatie”, schrijft de minister. Nadeelcompensatie is de vergoeding die de overheid betaalt als een burger of bedrijf door een overheidsbesluit onevenredig veel schade lijdt.
Het kabinet wil het grondwater in veenweidegebieden omhoog brengen om bodemdaling en de uitstoot van broeikasgassen uit de veengrond tegen te gaan. Volgens vakblad Nieuwe Oogst werkt de definitieve nota in de veenweide toe naar grondwaterstanden van 20 tot 40 centimeter onder het maaiveld.
Waardedaling voor eigen rekening
Ook boeren die al in de veenweide zitten, krijgen niet zomaar iets vergoed. Zij kunnen pas nadeelcompensatie aanvragen „nadat een concreet peilbesluit is genomen”, en dan alleen voor de schade „die het normale maatschappelijke risico overstijgt”.
Wie zijn veenweidegrond eerder verkoopt, draagt een eventuele waardedaling zelf. „Mochten ondernemers (...) nog voordat de peilbesluiten worden genomen, problemen ondervinden bij de verkoopbaarheid van hun gronden, dan komt eventuele waardevermindering niet voor nadeelcompensatie in aanmerking”, staat in de brief.
De minister wijst daarbij op de Omgevingswet. Daarin is volgens haar „bewust” gekozen om zogeheten schaduwschade niet te vergoeden: waardedaling die al ontstaat doordat een besluit eraan zit te komen. Ook hoeft de Nota Ruimte volgens de brief „niet het enige beleidsstuk te zijn” waaruit blijkt dat de schade te voorzien was. Haar conclusie: „Ik heb met de kennis van dit advies geen aanleiding gezien de Nota Ruimte op dit onderwerp aan te passen.”
De ambtelijke beslisnota bij de Nota Ruimte noemt het advies van de Landsadvocaat als bijlage 11, maar zegt niets over de inhoud.
BBB vroeg eerst om cijfers
Het advies komt voort uit een toezegging aan BBB-Kamerlid Femke Wiersma, die in het debat over de ontwerp-nota naar compensatie voor boeren vroeg. Boekholt beloofde toen juridisch te laten toetsen „of de formulering van waterpeilen in veenweidegebieden in de Ontwerp-Nota Ruimte leidt tot voorzienbaarheid en mensen in de problemen brengt”. In de brief meldt ze: „Deze toezegging heb ik uitgevoerd.”
Wiersma diende samen met Van der Plas (BBB) en Flach (SGP) ook een motie in. Die vroeg het kabinet om „vóór definitieve besluitvorming over peilverhoging in veenweidegebieden helder inzicht te geven in de financiële gevolgen per hectare voor betrokken agrariërs, inclusief de verwachte waardedaling en exploitatieschade”.
De motie werd op 7 april verworpen. Alleen SGP, JA21, BBB, PVV, FVD, de Groep Markuszower en het lid Keijzer stemden voor. Onder meer VVD, CDA, D66, PRO (GroenLinks-PvdA) en ChristenUnie stemden tegen.
Friesland vergoedt wel
LTO Nederland waarschuwde in december 2025 in zijn zienswijze op de ontwerp-nota al voor „aanzienlijke schade” door een hoger peil: „grote verliezen in grasproductie”, beperkingen bij beweiden en machinegebruik en soms beëindiging of verplaatsing van het bedrijf. Volgens de boerenorganisatie leidt dat „tot een plicht tot volledige nadeelcompensatie”.
Praktijkonderzoek op veenweide in het Utrechtse Zegveld liet volgens vakblad V-focus zien dat het bedrijfsresultaat bij een peil van 20 centimeter onder het maaiveld gemiddeld met 147 euro per koe per jaar daalt.
In Friesland gaat het anders. Provincie en Wetterskip Fryslân vergoeden met een eigen regeling wel de waardedaling van grond door peilverhoging, vastgesteld met een taxatie vóór en na. De Europese Commissie keurde die regeling in juli goed.
Dat betekent niet dat boeren die nu in de veenweide zitten met lege handen staan: na een concreet peilbesluit kunnen zij schade boven het normale risico claimen. Dat wie investeert nadat beleid bekend is het risico zelf draagt, is in het schaderecht gebruikelijk. De uitvoeringsstrategie van de Nota Ruimte volgt volgens de beslisnota in het voorjaar van 2027.
De Tweede Kamer debatteert op 26 november met Boekholt over ruimtelijke ordening. Op 16 december volgt het notaoverleg over de Nota Ruimte zelf. Daarna wordt de nota formeel vastgesteld.





















































