Oekraïense asielaanvragen krijgen toch voorrang, andere asielzoekers wachten nóg langer

Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) voert de aangenomen motie-Ellian niet uit. Die vroeg om de asielaanvragen van Oekraïners pas te behandelen als de achterstanden bij de IND zijn weggewerkt. Uit een ambtelijke beslisnota blijkt wat zijn keuze kost: andere asielzoekers moeten langer wachten en blijven langer in de opvang. In zijn brief aan de Kamer staat dat niet.
De beslisnota ging maandag mee met een Kamerbrief van de minister. Daarin schrijven ambtenaren van het directoraat-generaal Migratie: „Voor het afdoen van asielaanvragen van ontheemden wordt geen extra capaciteit geworven.” En verder: „Doordat er asielaanvragen van ontheemden worden afgedaan, zal een beperkt aantal reguliere asielzaken langer moeten wachten op een beslissing. Deze aanvragers zullen zo langer in de opvang moeten verblijven.”
In de Kamerbrief zelf ontbreekt die passage. Onder het kopje over de gevolgen voor de opvang schrijft Van den Brink alleen dat de behandeling van de aanvragen „geen gevolgen” heeft voor het recht op opvang van de Oekraïners zelf.
Ook CDA stemde voor
De motie van VVD-Kamerlid Ulysse Ellian werd op 13 oktober aangenomen, met steun van VVD, CDA, PVV, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie, FVD, 50PLUS, Groep Markuszower en Lid Keijzer. Ook de partij van de minister stemde dus voor. D66 stemde onder meer tegen.
De motie verzoekt het kabinet „geen asielaanvragen van Oekraïense ontheemden te behandelen totdat alle achterstanden bij de IND zijn weggewerkt en de druk op de asielketen fors verlaagd en beheersbaar is”. Ellian zei bij het indienen: „Die motie dienen we niet zomaar in. Het is ons wel ernst. 140.000 aanvragen erbij kan natuurlijk niet.”
Van den Brink ontraadde de motie al op 7 oktober. Nu schrijft hij dat „een generieke stop op de behandeling van asielaanvragen niet verenigbaar” is met een uitspraak van het Europese Hof van Justitie.
Wie naar de rechter stapt, komt aan de beurt
Dat Hof oordeelde op 1 oktober dat lidstaten asielaanvragen van Oekraïners met tijdelijke bescherming niet automatisch en algemeen mogen laten liggen. Nederland deed precies dat. Op 3 oktober stonden 141.720 Oekraïners met tijdelijke bescherming ingeschreven; hun asielaanvragen zouden pas na afloop van die bescherming worden bekeken.
De IND gaat de aanvragen nu „gefaseerd en binnen de bestaande capaciteit” behandelen. Eerst aan de beurt zijn Oekraïners die zelf een besluit afdwingen: wie de IND schriftelijk in gebreke stelt en daarna naar de rechter stapt omdat er niet op tijd is beslist, krijgt zijn aanvraag volgens de beslisnota „inhoudelijk in behandeling”. Dat gebeurt „in samenhang met de totale caseload”, wat volgens de ambtenaren betekent „dat het enige tijd kan duren voordat een besluit volgt”. Het risico van die aanpak noemen zij „beperkt”.
Eerder klonk het anders
Op 7 oktober schreef Van den Brink de Kamer nog dat andere asielaanvragen voorrang houden boven die van Oekraïners. Bij de NOS schetste hij een volgorde: eerst nieuwe aankomsten, dan de ruim 50.000 asielzoekers op de wachtlijst en pas daarna deze groep. Die wachtlijst is al lang: in 2025 duurde een asielprocedure gemiddeld 67 weken, meldde NieuwRechts eerder.
In de Kamerbrief herhaalt de minister: „Nogmaals wil ik benadrukken dat ik aan deze reeds eerder vastgestelde prioritering geen afbreuk wil doen.” De beslisnota laat zien dat de volgorde in de praktijk toch schuift. Hoeveel asielzoekers langer in de opvang blijven en wat dat kost, staat er niet in. De ambtenaren spreken alleen van „een beperkt aantal”.
Het Hof laat lidstaten wel ruimte. Aanvragen mogen gefaseerd worden behandeld en andere zaken mogen voorgaan als het objectief onmogelijk is alles op tijd af te handelen. Alleen een volledige stop, zoals de motie vroeg, staat het Hof niet toe. Juridische deskundigen zeiden eerder tegen de NOS dat Nederland de uitspraak niet naast zich neer kan leggen.
Geen dwangsom meer
Een financieel risico is wel kleiner geworden. Sinds 16 oktober kan de rechter de IND bij een nieuw beroep wegens te laat beslissen geen dwangsom meer opleggen, ook niet als het om Oekraïners gaat. Een tweede aangenomen motie, van Kamerleden Ceulemans (JA21) en Boomsma, vroeg de minister te garanderen dat Oekraïners geen dwangsom krijgen. Van den Brink ontraadde die omdat hij „niks kan garanderen”.
Het kabinet verkent daarnaast een werkvergunning voor Oekraïners en wil een tijdelijke verblijfsvergunning invoeren voor wie de asielaanvraag intrekt. De Tweede Kamer bespreekt de begroting van Asiel en Migratie op 18 en 19 november.




















































