Nederland sluit Rwanda-deal, maar kan amper asielzoekers uitzetten: dit is waarom

Nederland heeft samen met vier andere Europese landen een akkoord gesloten met Rwanda om afgewezen asielzoekers naar Afrika te sturen. Het plan moet zorgen voor meer uitzettingen en minder illegale migratie. Toch lijkt de invloed op het Nederlandse asielbeleid voorlopig zeer beperkt. De opvanglocatie biedt plaats aan slechts honderd migranten, terwijl juridische procedures uitzettingen jarenlang kunnen vertragen. Ook zijn de kosten nog onbekend.
Het akkoord werd maandag in Wenen aangekondigd door Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Duitsland en Griekenland. De landen willen uitgeprocedeerde asielzoekers die niet naar hun herkomstland terugkeren, naar Rwanda overbrengen. Nieuwe Europese regels maken zulke afspraken inmiddels mogelijk. De eerste vluchten moeten in 2027 plaatsvinden, maar belangrijke onderdelen van het plan moeten nog worden uitgewerkt.
Slechts enkele tientallen migranten uit Nederland
De beperkte opvangcapaciteit is een belangrijk probleem. In Rwanda is aanvankelijk ruimte voor honderd migranten uit vijf Europese landen. Nederland zou in de eerste fase slechts enkele tientallen personen mogen overbrengen. Daarmee blijft de directe invloed op het aantal afgewezen asielzoekers in Nederland klein.
Bovendien stelt Nederland strengere voorwaarden dan de andere deelnemende landen. Voorlopig komen alleen alleenstaande mannen uit Afrika zonder kinderen of ernstige gezondheidsproblemen in aanmerking. Denemarken en Griekenland hopen al volgend jaar migranten naar Rwanda te sturen. Voor Nederland is dat veel minder zeker.
Rechtszaken kunnen uitzettingen jaren vertragen
Nederland houdt rekening met langdurige juridische procedures. Afgewezen asielzoekers kunnen hun gedwongen vertrek naar Rwanda aanvechten bij Nederlandse en Europese rechters. Dergelijke procedures kunnen soms twee jaar duren. In de Nederlandse proefperiode mogen migranten bovendien een eventueel bezwaar of beroep tegen hun terugkeerbesluit in Nederland afwachten.
Het kabinet rekent vooral op een afschrikkend effect. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken zei daarover: 'Het gaat niet om de aantallen die naar Rwanda kunnen'. Volgens hem moet de mogelijkheid van uitzetting migranten ontmoedigen om mensensmokkelaars te betalen. Ook de Deense premier Mette Frederiksen verwacht dat mensen daardoor langer nadenken voordat zij naar Europa reizen.
Twijfels over afschrikking en kosten
Of die afschrikking daadwerkelijk werkt, is onzeker. Emeritus hoogleraar Marlou Schrover van de Universiteit Leiden stelde tegenover EenVandaag dat er geen overtuigend bewijs is voor het effect van zulke maatregelen. Volgens haar blijven migranten gevaarlijke reizen ondernemen, ondanks de grote risico's.
Daarnaast is onduidelijk hoeveel de samenwerking gaat kosten. De vijf Europese landen betalen gezamenlijk voor de opvang en begeleiding. Rwanda moet migranten onder meer toegang bieden tot werk, onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting. Wie deze begeleiding precies gaat organiseren, wordt nog besproken.
Grote migratieproblemen blijven bestaan
Volgens de Raad van de Europese Unie vertrekt ongeveer twee derde van de mensen die de EU moeten verlaten uiteindelijk niet. Tegen die achtergrond is een opvanglocatie voor honderd personen een zeer beperkte eerste stap. Of het project later wordt uitgebreid, is nog niet vastgesteld.
De Rwanda-deal biedt daarmee een nieuwe mogelijkheid om afgewezen asielzoekers uit te zetten. Maar zolang de aantallen klein blijven, procedures jaren kunnen duren en het afschrikkende effect onbewezen is, valt van het plan voorlopig weinig verandering in Nederland te verwachten.




















































