Van het totale bedrag wordt 582 miljoen euro besteed aan onderwijs, innovatie en onderzoek. Daarnaast gaat de basisbeurs voor uitwonende studenten met 50 euro per maand omhoog. Voor die verhoging is op termijn 109 miljoen euro gereserveerd. De plannen gelden als een eerste voorstel en moeten nog door de Kamer worden goedgekeurd.

De koers van het kabinet wijkt af van eerdere plannen van kabinet Schoof. Waar eerder werd gekeken naar het beperken van internationale instroom, ligt de focus nu op groei. Voor het aantrekken van buitenlandse studenten wordt 154 miljoen euro vrijgemaakt. Daarmee wil het kabinet universiteiten en hogescholen meer ruimte geven om verder te internationaliseren.

Gericht werven van buitenlandse studenten
Volgens het kabinet moet de instroom wel gericht plaatsvinden. De groei wordt naar eigen zeggen vooral toegestaan in sectoren ‘waar de maatschappelijke opgaven het meest urgent zijn en waarmee kennis- en innovatie ecosystemen in de regio behouden blijven’. Daarmee wil men voorkomen dat de instroom ongecontroleerd toeneemt.

Er wordt ook gekeken naar evenwicht tussen opleidingen. Als het aantal internationale studenten in een sector stijgt, moet dat elders worden beperkt. Universiteiten en hogescholen mogen hierover zelf afspraken maken.

Naast onderwijs wordt ook fors geïnvesteerd in onderzoek. Van de 428 miljoen euro voor onderzoek gaat 128 miljoen euro naar sectorplannen van universiteiten. Die plannen zijn bedoeld om samenwerking te vergroten en concurrentie te verminderen.

Investeringen in onderzoek en samenwerking
Het kabinet trekt ook geld uit voor Europese samenwerking. Vanaf 2030 wordt 127 miljoen euro beschikbaar gesteld voor gezamenlijke onderzoeksprojecten. Dit bedrag kan ook dienen als aanvulling op Europese subsidies. Vaak dekt de EU namelijk slechts een deel van de kosten.

De reacties op de plannen zijn verdeeld. Universiteiten reageren positief en steunen de voorstellen. Studentenorganisaties zijn kritischer. Zo zegt voorzitter Maaike Krom van de Landelijke Studentenvakbond: ‘Het is fijn dat de basisbeurs met 50 euro omhooggaat, maar dat gaat de problemen van studenten niet oplossen’, meldt UKrant.

Tegelijkertijd groeit druk op Nederlandse studenten door internationalisering
Tegelijkertijd heeft de toenemende instroom van buitenlandse studenten volgens critici duidelijke nadelen voor Nederlandse studenten. Hoogleraar Boudewijn van Dongen waarschuwt dat het numerus fixus-systeem ongunstig uitpakt voor studenten met de Nederlandse nationaliteit. Hij baseert zich op eigen ervaringen en cijfers over toelating. Volgens hem komen relatief weinig Nederlandse kandidaten door de selectie.

Aanleiding voor zijn kritiek is een recente toelatingsronde aan de Technische Universiteit Eindhoven. In de klas van zijn zoon werd niemand toegelaten tot studies als werktuigbouwkunde of bouwkunde. Hij schrijft daarover: ‘Helaas. Allemaal afgewezen.’ Volgens hem laat dit zien dat lokale studenten steeds vaker buiten de boot vallen.

Ook bredere cijfers wijzen op een groeiende druk. Bij numerus fixus-opleidingen bestaat ongeveer 33 procent van de studenten uit internationals. In het studiejaar 2020/2021 lag dat aandeel nog rond de 28 procent. De stijging laat zien dat buitenlandse studenten een steeds groter deel van de beschikbare plekken innemen.