Een meerderheid in de Tweede Kamer ontbreekt en het plan botst met het beleid van het kabinet. Toch willen de partijen het voorstel doorzetten, omdat zij principiële bezwaren hebben tegen gedwongen opvang.

De spreidingswet geldt sinds 1 februari 2024. Gemeenten moeten daarmee opvanglocaties vinden, zodat asielzoekers gelijkmatiger over Nederland worden verdeeld. Het doel is ook om het gebruik van dure crisis- en noodopvang te verminderen. De spreidingswet zorgt echter voor veel weerstand in verschillende gemeenten omdat het gemeenten dwingt, zelfs wanneer er geen lokaal draagvlak voor is, om veel meer asielzoekers op te nemen.

Raad van State ziet ernstige bezwaren
De Raad van State adviseert om het voorstel niet in behandeling te nemen. Volgens de adviseur is het ‘bepaald niet uitzonderlijk’ dat de Rijksoverheid taken aan gemeenten oplegt. Ook is Nederland door internationale regels verplicht om opvang te regelen.

Zonder de spreidingswet kan volgens de Raad van State een ‘onbeheersbare situatie’ ontstaan. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de provincies en het COA zijn eveneens tegen afschaffing. Zij vrezen dat de opvang opnieuw vastloopt wanneer gemeenten niet langer een wettelijke taak hebben.

De wet bestaat volgens de Raad van State bovendien nog te kort om de gevolgen goed te beoordelen. De adviseur noemt het ‘ongewenst’ om de regeling nu alweer open te breken. ‘Van de wetgever – regering én parlement – mag verwacht worden rust en ruimte te creëren.’

JA21 spreekt van politieke kritiek
JA21-Kamerlid Simon Ceulemans vindt dat de Raad van State vooral een politieke keuze maakt. Volgens hem bevat het advies geen zwaarwegende kritiek op de juridische techniek van het voorstel. ‘Alle argumenten waar de Raad van State mee komt, zijn ook uitgebreid gewisseld in het politieke debat hierover. Wij komen simpelweg tot een andere belangenafweging’, meldt het AD.

Ceulemans blijft zich verzetten tegen dwang vanuit Den Haag. ‘Overheden, landelijk en lokaal, werken inderdaad samen. Maar op dit punt staan we echt wel voor de autonomie van gemeenten.’ Volgens JA21 hoort de beslissing over asielopvang zoveel mogelijk bij het lokale bestuur te liggen.

Opvang en instroom
De initiatiefnemers vinden dat de spreidingswet de druk wegneemt om de asielinstroom te beperken. De Raad van State noemt die koppeling tussen instroom en opvang ‘problematisch’. Volgens de adviseur moet instroombeperking apart politiek en bestuurlijk worden beoordeeld.

Ceulemans verwerpt die redenering. ‘Voor ons zijn die twee aspecten verbonden, natuurlijk.’ Ook bestrijdt hij dat het intrekken van de wet maatschappelijke onrust veroorzaakt: ‘Nou, ik denk dat de spreidingswet dat juist doet.’

JA21 wil het minderheidskabinet op onderdelen aan meerderheden helpen. De partij heeft afschaffing van de spreidingswet echter als voorwaarde genoemd. Dat de coalitiepartijen daarmee instemmen, lijkt op dit moment echter zeer onwaarschijnlijk.