Magyars pro-Europese Tisza-partij versloeg Viktor Orbáns Fidesz in april, na zestien jaar Fidesz-bestuur. Tisza beschikt met 139 zetels over een tweederdemeerderheid en kan daardoor de grondwet wijzigen zonder steun van de oppositie. Magyar zegt dat hij een mandaat heeft gekregen om het politieke stelsel uit het Orbán-tijdperk af te breken.

President Sulyok moet vertrekken
Het parlement nam de zeventiende grondwetswijziging aan met 139 stemmen voor en zes tegen. De parlementsleden van Fidesz en coalitiepartner KDNP boycotten de stemming. Zes leden van de rechtse partij Mi Hazánk stemden tegen.

Een overgangsbepaling zorgt ervoor dat het mandaat van president Sulyok eindigt nadat de wijziging is ondertekend en van kracht wordt. Sulyok werd in 2024 voor vijf jaar gekozen. Hij krijgt vijf dagen om te tekenen of de wijziging voor een procedurele toets naar het Constitutionele Hof te sturen.

Magyar verdedigde de ingreep in het parlement. ‘Het zou verraad aan de Hongaarse natie zijn als we deze grondwet niet zouden aanraken.’ Volgens hem heeft Tisza een duidelijk mandaat gekregen om het door Fidesz opgebouwde systeem te ontmantelen.

Sulyok stelt juist dat een speciaal gemaakte grondwetsregel om één president te verwijderen in strijd is met de democratie, de scheiding der machten en de rechtsstaat. Als hij niet tekent, wil Tisza een afzettingsprocedure beginnen. Na zijn vertrek moet het parlement binnen dertig dagen een opvolger kiezen.

Ervaren oppositieleden uitgesloten
De wijziging voert ook een maximale zittingsduur voor Kamerleden in. Wie twaalf jaar parlementslid is geweest of drie keer is gekozen, mag zich niet opnieuw kandidaat stellen. Eerdere termijnen tellen mee, waardoor vooral politici van de voormalige regeringspartij Fidesz wordt geraakt.

Alle Tisza-leden begonnen in mei 2026 aan hun eerste termijn. Voor hen heeft de maatregel voorlopig dus geen gevolgen. Critici zien daarin een poging om ervaren tegenstanders uit toekomstige verkiezingen te verwijderen.

Gergely Gulyás trad vanwege de nieuwe regel af als leider van de Fidesz-fractie. Hij zit sinds 2010 in het parlement en zou zich bij de volgende verkiezingen niet opnieuw kandidaat mogen stellen. ‘De grootste oppositiefractie kan geen leider hebben die grondwettelijk gezien niet haar leider kan zijn, en daarom neem ik ontslag als fractieleider.’

Rechterlijke macht en toezicht veranderd
Het pakket verandert ook andere onderdelen van de Hongaarse staat. Er komt een grondwettelijk beschermd bureau dat naar eigen zeggen verkeerd beheerde publieke bezittingen moet opsporen en terughalen. Dit bureau krijgt ruime onderzoeks-, toezichts- en vervolgingsmogelijkheden.

Verder wordt de pensioenleeftijd voor rechters van het Constitutionele Hof weer zeventig jaar. Het hof krijgt opnieuw meer ruimte om belasting- en begrotingswetten te beoordelen. Ook wordt de invloed van rechters op het bestuur van de rechterlijke macht uitgebreid.

De regering schaft daarnaast het vetorecht van de Begrotingsraad af en vermindert het aantal wetten waarvoor een tweederdemeerderheid nodig is. Voorstanders spreken over herstel van de rechtsstaat. Fidesz noemt de hervormingen het ‘begin van tirannie’.

Brussel geeft miljarden vrij
Tegelijk heeft de Raad van de Europese Unie een nieuw herstelplan voor Hongarije goedgekeurd. Daardoor kan ongeveer 10 miljard euro beschikbaar komen. Het gaat om circa 6,5 miljard euro aan subsidies en 3,5 miljard euro aan goedkope leningen.

De uitbetalingen blijven volgens Brussel afhankelijk van hervormingen rond corruptiebestrijding, openheid en overheidsopdrachten. Hongarije treedt ook toe tot het Europees Openbaar Ministerie. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen noemde dit een belangrijke extra bescherming tegen fraude met EU-geld.

Fidesz beschuldigt Brussel van een dubbele standaard. Onder Orbán bleef veel geld jarenlang geblokkeerd vanwege zorgen over de rechtsstaat, terwijl het onder de pro-Europese regering snel wordt vrijgegeven. Mensenrechtenorganisaties hebben ondertussen ook kritiek geuit op de snelheid en inhoud van Magyars grondwetswijzigingen.

Orbán reageerde met een foto van Magyar en de tekst: ‘Democratisch Hongarije: 1990–2026.’ Tegenstanders hielden na de stemming een stil protest met kaarsen bij het parlement. De nieuwe regering noemt haar aanpak democratisch herstel, maar de oppositie ziet een snelle machtsconcentratie die vooral haar eigen positie verzwakt.