Sinds vorige week dinsdag geldt in Nederland een importverbod op goederen uit onrechtmatige Israëlische nederzettingen op de Westbank, in Oost-Jeruzalem en op de Golan, ook voor souvenirs en cadeaus in de koffer van reizigers. Een dag na de invoering ontstond al onrust onder Joden in Nederland en Israël. Op woensdag werden passagiers van een El Al-vlucht uit Tel Aviv op Schiphol door de Douane gecontroleerd, volgens reizigers bij een vlucht waar zulke controles normaal niet plaatsvinden.

Bij NieuwRechts kwamen daarover meldingen binnen. Passagiers die door het vak ‘Nothing to declare’ liepen, zouden door een douanemedewerker zijn aangesproken met ‘Komen jullie uit Tel Aviv? Ja? Iedereen uit Israël hier komen!’, waarna alle El Al-passagiers hun bagage door een scanner moesten halen. Een medewerker zou wachtende reizigers, onder wie gezinnen die voor het Loofhuttenfeest naar Nederland kwamen, hebben toegeschreeuwd, en op Schiphol zouden lichtbakken hangen die wijzen op hoge straffen. De meldingen, waarover NieuwRechts ook publiceerde, werden daarna overgenomen door onder meer The Jerusalem Post en i24NEWS.

Er werd gespeculeerd dat de Koninklijke Marechaussee een speciale eenheid had vrijgemaakt om reizigers uit Israël extra te controleren. Maar de Douane en Marechaussee ontkennen tegenover NieuwRechts dat er een Marechaussee-eenheid is ingezet. Volgens de Douane is alleen de bagage van een beperkt aantal passagiers gecontroleerd.

Marechaussee speelde ‘geen rol’
De Koninklijke Marechaussee laat NieuwRechts weten dat zij ‘geen rol heeft bij de handhaving van het Tijdelijk sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen’. ‘Er is geen eenheid of afdeling van de Marechaussee vrijgemaakt voor extra controles op passagiers van vluchten uit Israël’, aldus een woordvoerder. Ook de Douane benadrukt dat de controle op goederen haar eigen verantwoordelijkheid is en dat de Marechaussee daar ‘in principe geen rol in’ heeft.

De Douane spreekt bovendien tegen dat vorige week woensdag de hele El Al-vlucht werd doorgelicht. Volgens een woordvoerder werd slechts ‘een beperkt aantal passagiers’ gecontroleerd. Daarnaast worden vluchten uit Israël ook niet standaard volledig gecontroleerd: de Douane werkt ‘altijd op basis van risicoselectie en steekproeven’, controleert op veel meer dan de nieuwe handelsmaatregel en onderzocht ook vóór de invoering van het importverbod al bagage van passagiers uit Tel Aviv.

De herkomst van een vlucht speelt wel mee bij die risicoselectie, de nationaliteit van reizigers niet. ‘De Douane baseert zich bij controles nooit op persoonskenmerken als religie of nationaliteit’, stelt de woordvoerder. Klachten over de bejegening van reizigers uit Israël zijn volgens de Douane nog niet binnengekomen.

Informatie op schermen
Op Schiphol informeert de Douane reizigers via zogeheten pixio-schermen. Daarop staat sinds vorige week dinsdag de tekst: ‘Let op! Vanaf 22 september 2026 gelden er nieuwe regels voor goederen afkomstig uit onrechtmatige Israëlische nederzettingen. De regels gelden ook voor goederen in je persoonlijke bagage, zoals souvenirs, cadeaus en aankopen.’ Een QR-code verwijst naar een informatiepagina van de Douane.

Over straffen communiceert de Douane niet, vertelt de woordvoerder aan NieuwRechts, omdat het aan het Openbaar Ministerie is of er vervolging volgt. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken worden Nederlandse reizigers daarnaast via het reisadvies voor Israël over het sanctiebesluit geïnformeerd.

Controles in verband met sancties zijn niet voorbehouden aan vluchten uit Israël. De Douane voert op basis van risicoselectie en steekproeven ook controles uit in verband met andere sanctiebesluiten, zoals die tegen Rusland.

Twee ministers en een diplomatieke rel
Politiek dragen twee bewindspersonen verantwoordelijkheid voor het verbod. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken gaat minister Tom Berendsen (CDA) over de politieke en diplomatieke kant, terwijl de handelsaspecten onder minister Sjoerd Sjoerdsma (D66) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking vallen.

Het verbod heeft inmiddels tot een diplomatieke rel geleid. Israël waarschuwt reizigers naar Nederland voor ‘lange en ingrijpende’ bagagecontroles, en de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa’ar trok de diplomatieke status in van Nederlandse diplomaten in Ramallah.

Berendsen noemt dat besluit ‘onnodig’ en betreurt het ‘ten zeerste’. ‘Ons tijdelijke sanctiebesluit waar de Israëlische minister naar verwijst is niet gericht tegen Israël, maar komt voort uit de verplichting vanuit het internationaal recht om niet bij te dragen aan een onrechtmatige situatie: de illegale nederzettingen’, aldus de minister. Maandag ontbood hij de Israëlische ambassadeur om opheldering te vragen over de gevolgen voor de Nederlandse diplomaten en hun werk.

Het sanctiebesluit geldt in principe drie jaar. Reizigers die willen weten welke producten onder het verbod vallen, kunnen terecht op de informatiepagina van de Douane, die verwijst naar de Europese lijst met postcodes van onrechtmatige nederzettingen.