Dat blijkt uit de beslisnota bij de Kamerbrief die Tielen op 15 oktober naar de Tweede Kamer stuurde. Het nieuwe stelsel moet vanaf 2028 de huidige tijdelijke wet opvolgen. De plannen zijn nog geen definitieve wet. Eerst volgen onder meer uitvoeringstoetsen, een internetconsultatie en later behandeling door beide Kamers. 

28,6 miljoen voor nieuw systeem
Het kabinet wil allereerst veranderen hoe basisscholen extra geld krijgen voor nieuwkomers. Nu moeten scholen daarvoor zelf een aanvraag doen. Vanaf 2028 moet DUO de extra bekostiging automatisch gaan toekennen. Voor die omschakeling is 28,6 miljoen euro gereserveerd. Dat geld is volgens OCW al gedekt via de Voorjaarsnota's van 2025 en 2026.

Voor andere aanpassingen ligt dat anders. De beslisnota zegt expliciet dat daarvoor „nog geen dekking” beschikbaar is. Daarom „moeten de aanpassingen budgetneutraal worden doorgevoerd”.

Wat dit concreet betekent, wordt niet duidelijk. Budgetneutraal kan betekenen dat geld binnen bestaande budgetten voor nieuwkomersonderwijs wordt verschoven. Uit de beschikbare stukken blijkt niet dat hiervoor automatisch geld bij reguliere leerlingen of scholen wordt weggehaald. 

Geld nodig om ‘onrechtmatigheid’ op te lossen
Achter de investering van 28,6 miljoen euro zit bovendien een probleem dat OCW zelf al eerder als een „onrechtmatigheid” omschreef.

In de Stand van de Uitvoering van juni 2025 schreef het ministerie dat de huidige aanvraagregeling in het primair onderwijs niet goed controleerbaar is. Scholen hoeven geen bewijslast meer aan te leveren wanneer zij nieuwkomersbekostiging aanvragen.

„De nieuwkomersbekostiging op aanvraag zorgt in het primair onderwijs voor een onrechtmatigheid”, aldus OCW. Volgens het ministerie komt dit doordat scholen geen bewijslast meer hebben. Die verplichting was eerder geschrapt vanwege de ingewikkelde regels en hoge administratieve lasten. De oplossing is dat DUO straks zelf vaststelt welke leerlingen voor de extra bekostiging meetellen. 

Tegelijk tientallen miljoenen van raming af
Opvallend is dat OCW tegelijkertijd verwacht minder geld nodig te hebben voor nieuwkomersonderwijs. In de Voorjaarsnota 2026 werd de raming voor de nieuwkomersbekostiging naar beneden bijgesteld. Het gaat om 6,8 miljoen euro minder in 2026, 20,8 miljoen minder in 2027 en 23,1 miljoen minder in 2028. In 2030 loopt de verlaging op tot 25 miljoen euro.

Het ministerie verwacht namelijk dat de komende jaren minder leerlingen en studenten het bekostigde onderwijs binnenkomen dan eerder gedacht. „Dit is ook de prognose voor het nieuwkomersonderwijs”, schrijft OCW. Welke precieze prognose daaronder ligt, wordt in de begrotingsstukken niet genoemd. 

Daar staat nog een andere correctie tegenover. OCW moest ongeveer 28 miljoen euro per jaar toevoegen vanwege „een fout in de doorrekening van de nieuwkomersraming” bij de Voorjaarsnota van 2023. Het gaat dus om verschillende begrotingsmutaties die niet met elkaar moeten worden verward. 

Hoeveel kinderen wachten? Landelijk beeld ontbreekt
Juist bij die financiële keuzes is een andere conclusie uit de evaluatie opvallend. Onderzoekers van Sardes, SEO Economisch Onderzoek en Hobéon stellen dat „een volledig landelijk beeld van het aantal wachtende leerlingen en de duur van hun wachttijd ontbreekt”.

Sinds de invoering van de Tijdelijke wet tijdelijke nieuwkomersvoorzieningen zijn twintig tijdelijke voorzieningen opgericht. Samen bieden die ongeveer 1.350 plaatsen. Het zwaarste instrument uit de wet, waarbij de minister zelf een besluit kan opleggen, is in de hele looptijd niet gebruikt. 

Eerdere cijfers geven wel een indruk van de omvang. In schooljaar 2023/2024 waren er ongeveer 27.300 leerplichtige nieuwkomers: circa 10.600 in het primair onderwijs en 16.700 in het voortgezet onderwijs. Een tussenrapportage sprak daarnaast van een tekort van „minstens 1000 onderwijsplekken”. 

Evaluatie: wet werkt slechts gedeeltelijk
De huidige tijdelijke wet krijgt ondertussen geen onverdeeld positief rapport. Volgens de eindevaluatie zijn de doelen „gedeeltelijk” bereikt. De wet heeft volgens de onderzoekers „een nuttige, maar beperkte functie”. Vooral het creëren van een doorlopende onderwijsloopbaan voor nieuwkomers blijft achter.

De onderzoekers adviseren daarom juist om de bekostiging opnieuw te bekijken, zodat scholen structurele capaciteit kunnen opbouwen. De huidige financiering beweegt sterk mee met het actuele aantal leerlingen. 

Ook voor oudere nieuwkomers zijn er problemen. De Onderwijsinspectie constateert dat ongeveer een vijfde van de nieuwkomers van 16 jaar en ouder in de eerste vijf jaar na vestiging in geen enkel schooljaar stond ingeschreven. Over hun specifieke schoolverzuim bestaan volgens de inspectie bovendien „geen betrouwbare gegevens”. 

Budgetneutrale koers begon al onder voorganger
De keuze om grote delen van de hervorming zonder extra budget uit te voeren, komt niet volledig van Tielen zelf. Haar VVD-voorganger Mariëlle Paul schreef in juni 2025 al dat de juridische aanpassingen voor het nieuwe stelsel „op dit moment budgetneutraal” waren. Die lijn lag dus vast voordat de eindevaluatie van de tijdelijke wet verscheen.

Tielen zet die koers voort. Voor het oplossen van de bestaande bekostigingsproblemen komt tientallen miljoenen beschikbaar, maar voor andere veranderingen moet voorlopig ruimte binnen bestaande budgetten worden gevonden.

Hoe die verdeling precies uitpakt voor nieuwkomersscholen en het reguliere onderwijs, wordt pas duidelijk wanneer het wetsvoorstel verder wordt uitgewerkt. De internetconsultatie staat gepland voor vóór de zomer van 2027.