Maandagavond verzorgde minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) de 14e editie van de HJ Schoo-lezing. Deze lezing wordt elk jaar georganiseerd door weekblad Elsevier.

Het thema van Yeşilgöz' lezing zijn de extreme, ondemocratische bewegingen in onze huidige samenleving. "Het lijkt alsof we soms in één groot, hysterisch algoritme terecht zijn gekomen," vindt de Minister van Justitie en Veiligheid. Volgens haar trekken bepaalde bewegingen "onevenredig veel aandacht", zelfs hoewel ze weinig te maken hebben met het alledaagse leven van veel mensen. En deze bewegingen zijn gevaarlijk, omdat ze de democratische rechtsstaat bedreigen. Daarom moeten ze "harder en explicieter worden benoemd en tegengesproken".

Volgens de minister zijn er momenteel twee bewegingen die aan deze beschrijving voldoen: het wokisme en het complotdenken. Beide zijn overgewaaid uit de Verenigde Staten, en krijgen nu ook voet aan de grond in Nederland. Op het wokisme gaat Yeşilgöz het eerst in, en zij benadrukt hierbij: "Ik heb het hier expliciet niet over emancipatiebewegingen die pleiten voor gelijke rechten en inclusie. Die hebben uiteraard mijn steun. Waar ik mij zorgen over maak, zijn de stromingen die zich richten op het tegenovergestelde: op uitsluiting."

Yeşilgöz maakt duidelijk welke groepering ze wèl gevaarlijk vindt: "Mensen die mogen bepalen welke informatie of mening juist is en welke niet juist is. Of wat wel kwetsend en niet kwetsend is; of wie wel deugt en wie niet deugt. Die - onder het mom van inclusie - alleen maar bezig zijn met uitsluiten. Met het cancellen van alles wat hun niet aanstaat. Onderwerpen, standpunten en meningen worden onbespreekbaar verklaard. En waarom? Omdat deze zouden kwetsen. Wokisten bepalen wie er recht van spreken heeft. Alleen als je tot de juiste groep behoort, mag je meepraten. Daarmee worden individuen gereduceerd tot geslacht, afkomst of gerichtheid, met een vaste bijbehorende mening. Daarvan afwijken betekent uitgesloten worden."

Het gevaar van het wokisme wordt door sommigen onderschat, constateert Yeşilgöz. Maar volgens haar is het gevaar wel reëel, omdat woke-aanhangers het vrije debat smoren. Ze vervolgt: "Dan denkt u: is woke echt zo'n problematische beweging? Ja, wat mij betreft wel. Ons vermogen om te groeien, om te leren, om te ontwikkelen wordt gevoed door wederzijdse kritiek en open discussies. Wie dat wil beperken, door safe spaces te eisen op universiteiten, door elke vorm van zogenaamd confronterende kennis uit te sluiten, door de vrijheid van meningsuiting ondergeschikt te maken aan subjectieve emoties, of door te bepalen welke woorden de vrije media wel en niet mogen gebruiken - díé, díé beperkt ware vooruitgang door een zelf-geclaimd recht om niet gekwetst te worden. Dit legt een enorme druk op de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van pers en academische vrijheid. Onze vrije samenleving heeft open debat nodig: dat is onze zuurstof. Open debat, waarin je woorden met woorden bestrijdt. Open debat, waarbij argumenten bepalen of je gelijk krijgt - en niet de lengte van je tenen."

De Minister van Justitie doet daarom een oproep: "Man of vrouw, vind een paar ballen en wees weerbaar, zou ik zeggen. In een open samenleving moet je een schild ontwikkelen. Er zijn nu eenmaal meningen en feiten die je liever niet ziet of hoort. Het is een gevaarlijk misverstand dat er zoiets zou bestaan als het recht om niet gekwetst te worden. Het is gevaarlijk, omdat mensen dan de neiging hebben om zich ernaar te gaan gedragen. En dat leidt tot zelfcensuur. Om gedoe te voorkomen. Om geen vuur te trekken. Om je baan te houden. Om niet gecanceld te worden. Zoals de rechtsgeleerde Afshin Ellian schreef over academische veiligheid en vrijheid: 'In verdraagzaamheid verwonden woorden niet.'"

Yeşilgöz-Zegerius besluit: "En dat is precies het tegenovergestelde van wat het wokisme doet. Wokisme bevordert onverdraagzaamheid, terwijl verdraagzaamheid nu juist de kern van een democratische rechtsstaat is." Ze citeert het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, waarin wordt gezegd dat de vrijheid van meningsuiting een wezenlijke grondslag vormt voor het voortbestaan een democratische samenleving en voor de ontwikkeling van ieder mens.