Neem bijvoorbeeld de discussies die in de Verenigde Staten woeden rondom het slavernijverleden. Personen van Europese afkomst worden soms collectief verantwoordelijk gehouden voor de onderdrukking en uitbuiting die eeuwen geleden plaatsvonden, zonder dat wordt gekeken naar de individuele daden van personen vandaag de dag. Dit gaat vaak gepaard met een gebrek aan moreel relativisme, een onvermogen om de historische context te begrijpen en een verontrustende neiging om de geschiedenis letterlijk uit te wissen in plaats van eruit te leren. Bovendien kan men zich afvragen hoe terecht deze collectieve schuldtoewijzing is, gezien de vaak bloederige geschiedenis van praktisch elk land. Je zou bijna met zekerheid kunnen zeggen dat immoraliteit een onderdeel was van ons proces om tot beschaving te komen, en dat dit overal anders tot uiting is gekomen.

In Nederland zien we vergelijkbare sentimenten rondom ons koloniale verleden. Discussies over standbeelden van historische figuren en straatnamen worden vaak gevoerd met een ondertoon van schuld die zou kleven aan de moderne Nederlandse samenleving. Dit leidt niet zelden tot verhitte debatten waarbij de focus ligt op collectieve schuld, in plaats van individuele verantwoordelijkheid.

Deze benadering van schuld door associatie is niet alleen oneerlijk, maar ook potentieel gevaarlijk. Het ondermijnt het principe van individuele verantwoordelijkheid en moraliteit door mensen te beoordelen op basis van criteria waarover zij geen zeggenschap hebben. Het verandert politieke dialogen in morele tribunalen waarin de geschiedenis dient als openbare aanklager.

Het is essentieel om te erkennen dat ware schuld en verantwoordelijkheid alleen voortkomen uit de acties die mensen zelf ondernemen. Dit betekent niet dat we ons niet bewust moeten zijn van de geschiedenis of dat we niet moeten reflecteren op wat moreel juist is. Het streven naar een systeem en een politiek waarin we elkaar respecteren en vooral beoordelen op gedrag is cruciaal.

Echter, de gedachte aan een politieke erfzonde, als een soort bijgeloof met arbitraire regels, hoort geen dominante rol te spelen in een moderne samenleving. Dit soort bijgeloof leidt tot een vicieuze cirkel van beschuldiging en wrok die gemeenschappen uit elkaar drijft en de sociale cohesie ondermijnt.

Laten we daarom afstand nemen van dit verouderde en onrechtvaardige idee. Laten we de schaduwen van het verleden achter ons laten en vooruit kijken naar een toekomst gebaseerd op echte, persoonlijke verantwoordelijkheid. Alleen dan kunnen we bouwen aan een rechtvaardigere samenleving waarin individuen worden beoordeeld op hun eigen merites en daden, en niet op een vermeende collectieve schuld die hen nooit heeft toebehoord.

Mirko Gerrits is fractievoorzitter van ZEE in Zandvoort, ondernemer en opiniemaker. Volg hem hier op X.