Meer aandacht voor civiele weerbaarheid
Op de EU-top van vandaag wordt gesproken over een fors hogere defensiebegroting, iets wat Van Weel toejuicht. Toch waarschuwt hij dat civiele bescherming in heel Europa even snel moet worden verbeterd.

Volgens de minister zijn er vijf sectoren die nu prioriteit krijgen: logistiek, elektriciteit, water en voedsel, gezondheidszorg en de overheid. Er is volgens Van Weel geen tijd te verliezen. Onze infrastructuur is namelijk, aldus Van Weel veel te kwetsbaar en sabotage is een reëel risico.

De dreiging blijft groot, ook na het einde van de oorlog in Oekraïne. ‘Op dit moment zijn de hybride aanvallen grotendeels gerelateerd aan steun voor Oekraïne. Maar als die oorlog eindigt, hebben ze hun handen vrij.’

Van Weel vraagt zich verder hardop af hoelang Europa nog kan rekenen op Amerikaanse steun bij het afweren van cyberaanvallen. Vandaar moet Europa zelf weerbaarder worden, aldus Van Weel.

Terug naar de Koude Oorlog-aanpak
De minister vergelijkt de situatie met de Koude Oorlog. ‘Toen wist iedereen wat te doen als het luchtalarm afging. Burgers speelden een actieve rol in het geval van nood. Maar na de val van de Muur hebben we niet alleen onze defensie afgebroken, maar ook onze civiele weerbaarheid verwaarloosd.’

In landen als Zweden en Finland is crisisvoorbereiding al goed geregeld, maar Nederland moet het systeem van de grond af opnieuw opbouwen. Brussel presenteert hierover binnenkort een concreet voorstel.

Kwetsbaarheden in Nederland
Van Weel noemt logistiek een van de grootste zorgen. ‘De haven van Rotterdam is cruciaal voor militaire aanvoer. Als daar iets misgaat, hebben we een enorm probleem met troepenverplaatsing, goederen en brandstofvoorziening.’

Ook drinkwatervoorziening kan kwetsbaar zijn. ‘In Denemarken zagen we een cyberaanval waarbij met één druk op de knop een waterinstallatie werd stilgelegd. Huishoudens zaten zonder water. Dit kan hier ook gebeuren.’

Voedselzekerheid is een ander punt van zorg. ‘Wat als de toevoer van veevoer stopt? Onze boeren moeten voorbereid zijn op verstoringen.’

De minister waarschuwt ook voor het elektriciteitsnetwerk, dat volgens hem te efficiënt is. ‘Gerichte aanvallen kunnen grote delen van ons stroomnet uitschakelen. Oekraïne voorkomt dit met substations, iets wat wij ook moeten inbouwen.’

Lokale oplossingen noodzakelijk
Volgens het Europese advies moeten overheden voorbereid zijn op het ergste scenario. Maar Van Weel erkent dat Den Haag mogelijk niet meer kan communiceren met burgers als een crisis uitbreekt.

‘Er moet lokaal veel gebeuren. We vragen burgemeesters om hierover na te denken. Misschien moeten er steunpunten komen waar mensen terecht kunnen. Hoe helpen we de zwaksten? Hebben we genoeg noodstroom voor het opladen van telefoons?’

Voor de zomer worden de vijf prioriteiten verder uitgewerkt. Nederland moet sneller handelen om klaar te zijn voor de volgende crisis.