Een studie van het Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung (WZB) toont aan dat tussen 2019 en 2024 bijna één op de vijf voorstellen van de AfD op lokaal niveau steun kreeg van andere partijen. In totaal onderzochten de onderzoekers 4.968 moties van de AfD in gemeentelijke raden door heel Duitsland. In 19 procent van de gevallen stemde minstens tien procent van de andere raadsleden vóór het voorstel. Dat wordt door de onderzoekers beschouwd als “directe samenwerking”.

Niet alleen een Oost-Duits fenomeen
Opvallend is dat de samenwerking met de AfD niet beperkt blijft tot de traditionele bolwerken in Oost-Duitsland. De hoogste mate van steun voor AfD-voorstellen werd gemeten in Sachsen-Anhalt (27 procent), gevolgd door Rheinland-Pfalz (24,7 procent) en Hessen (24,3 procent). Slechts in 177 van de 347 onderzochte districten werd helemaal niet met de partij samengewerkt.

Volgens de onderzoekers zijn de verschillen tussen de oude en nieuwe deelstaten klein. Wel zijn er duidelijke verschillen te zien in de thematiek. In Oost-Duitsland gaat de samenwerking vaak over verkeersbeleid, terwijl in West-Duitsland onderwerpen als migratie, asiel en het coronabeleid vaker centraal stonden in gezamenlijke stemmingen.

De mate van samenwerking verschilt sterk per partij. Zo stemden vertegenwoordigers van de FDP en CDU in meer dan 38 procent van de gevallen mee met AfD-voorstellen. Bij de SPD lag dat percentage op 32,1, de Groenen volgden met 29,5 procent en de Linkspartei met 21,1 procent. De hoogste percentages kwamen van partijloze raadsleden en afgevaardigden van kleine partijen zoals Freie Wähler, die in 86,5 procent van de gevallen instemden met AfD-initiatieven.

Waarschuwing voor normalisering
De onderzoekers van het WZB uiten hun zorgen over deze ontwikkeling, meldt Der Spiegel. Volgens hen kan ook lokale samenwerking bijdragen aan de “normalisering en legitimatie van radicale krachten”. Ze wijzen op historische parallellen en benadrukken dat “de vijanden van de liberale parlementaire democratie niet van bovenaf, via de centrale staat, aan de macht zijn gekomen, maar van onderaf, via hun werk in de gemeenten”.

De cijfers illustreren dat het politieke cordon sanitaire tegen de AfD – de zogeheten ‘Brandmauer’ – op lokaal niveau steeds vaker wordt doorbroken. Wat dit op lange termijn betekent voor de politieke verhoudingen in Duitsland, blijft vooralsnog onduidelijk. Maar dat de AfD inmiddels een vaste speler is in de lokale besluitvorming, staat volgens de onderzoekers buiten kijf.