De spanningen tussen Brussel en Boedapest lopen opnieuw op. Aanleiding is een nieuwe Hongaarse wet die strenge regels oplegt aan organisaties die geld ontvangen uit het buitenland. De wet, die officieel “Transparantie in het openbare leven” heet, heeft al snel de bijnaam “Stop Soros-wet” gekregen. Ngo’s, media, politieke partijen, universiteiten en zelfs religieuze instellingen vallen onder de nieuwe regels zodra zij externe financiering krijgen, ook als dat via EU-kanalen loopt.

Volgens de Hongaarse regering is de wet bedoeld om de democratie te beschermen tegen verborgen buitenlandse invloeden. “Buitenlands geld heeft niets te zoeken in het interne politieke systeem van een democratische natie,” zei Viktor Orbán in een radio-interview. “Of het nu gaat om media of verenigingen: het publiek heeft recht om te weten wie hun campagnes betaalt. Deze wet garandeert transparantie en verdedigt onze nationale belangen.”

Brussel dreigt met juridische stappen
De Europese Commissie reageerde razendsnel. Binnen enkele dagen liet een woordvoerder weten dat de wet in haar huidige vorm “een ernstige schending van het EU-recht” zou vormen. Er wordt gesproken over mogelijke juridische stappen tegen Hongarije, mocht het parlement doorgaan met de wetgeving. Brussel eist dat Boedapest het voorstel intrekt uit het wetgevend proces.

Ursula von der Leyens Commissie noemt de wet strijdig met de vrijheid van vereniging en het recht op een pluriform maatschappelijk middenveld. Volgens Brussel is de maatregel bedoeld om kritische stemmen het zwijgen op te leggen.

De stemming over de wet staat gepland tussen 10 en 12 juni. Mocht de wet aangenomen worden, dan treedt deze vrijwel onmiddellijk in werking. Overtredingen kunnen leiden tot boetes, het intrekken van subsidies of zelfs een verbod op activiteiten.

‘Institutionele wurggreep’ op ngo’s
Mensenrechtenorganisaties reageren verontwaardigd. Amnesty International, Transparency International en het Hongaars Helsinki Comité noemen de wet “buitensporig” en vragen de EU om op te treden via het Europees Hof van Justitie. “Dit is een institutionele wurggreep,” aldus Marta Pardavi, medevoorzitter van het Helsinki Comité. “Men probeert met juridische middelen de ruimte voor maatschappelijke organisaties kapot te knijpen.”

Volgens Orbáns regering is dat onzin. “Dit gaat niet over vrijheid van meningsuiting, maar over soevereiniteit,” stelt een regeringswoordvoerder. “Buitenlandse netwerken proberen invloed uit te oefenen op onze binnenlandse politiek, vaak onder het mom van filantropie of wetenschap. Dat hebben we in Polen en Roemenië ook gezien.”

De bijnaam van de wet, “Stop Soros”, verwijst naar de omstreden Amerikaans-Hongaarse miljardair George Soros. Volgens Orbán en zijn Fidesz-partij financiert Soros via ngo’s en universiteiten progressieve agenda’s die indruisen tegen de Hongaarse cultuur en identiteit. Hoewel de wet zijn naam niet noemt, is de politieke boodschap helder: Hongarije moet worden gevrijwaard van ‘globalistische’ inmenging.

Wordt vervolgd in Luxemburg
Als Hongarije doorgaat met de wet, lijkt een rechtszaak bij het Europees Hof van Justitie onvermijdelijk. De Europese Commissie zegt “het proces nauwlettend te volgen” en blijft benadrukken dat “fundamentele vrijheden niet mogen worden opgeofferd aan politieke agenda’s”.