Wind op zee moet in 2040 ongeveer 60 procent van alle groene elektriciteit leveren. Om dat te halen groeit het vermogen van 4,7 gigawatt nu naar zeker 30 gigawatt in 2040. Maar het ministerie van Klimaat en Groene Groei rekent te weinig mee dat windparken elkaar negatief beïnvloeden. Die rekenfout leidt ertoe dat de opbrengst veel lager uitvalt dan in beleidsdocumenten wordt aangenomen.

Volgens de Delftse hoogleraar Carlos Simao Ferreira onderschat de overheid de ernst. “Men beseft nog niet hoe ernstig dit is”, zegt hij tegenover Trouw. Als de plannen niet worden bijgesteld, kan dit de Nederlandse economie “maken of breken”.

Eneco en Tennet bevestigen tegenover Trouw dat de officiële ramingen te optimistisch zijn. Eneco ziet in zijn eigen modellen al langer dat de verwachte productie “veel dichter bij de Delftse studie” ligt. Tennet noemt de cijfers van het ministerie “rooskleurig” en wil snel in overleg over de gevolgen voor het energiesysteem.

Waarom windmolens elkaar afremmen
Het probleem is eenvoudig uit te leggen. Een windmolen alleen op zee vangt veel wind en levert veel energie. Maar plaats tientallen turbines bij elkaar, en ze zitten elkaar letterlijk in de wind. De eerste molens vangen de meeste energie weg, waardoor de volgende rijen minder wind krijgen en dus minder stroom produceren.

Dat effect wordt sterker naarmate het aantal parken groeit. De luchtstromen veranderen tot hoog in de atmosfeer en zetten daarmee een rem op de totale opbrengst. De TU Delft berekende dat hierdoor tot 20 procent van de groene stroom die Nederland in 2040 verwachtte, “in rook opgaat”.

Hoogleraar energie-economie Machiel Mulder ziet zelfs bredere gevolgen. “Windparken zullen meer subsidie nodig hebben”, waarschuwt hij tegenover Trouw. Minder opbrengst betekent hogere stroomprijzen en meer kosten voor het elektriciteitsnet. “De bouw van nieuwe windparken verkeert nu al in zwaar weer.”

Dure oplossingen en weinig ruimte op zee
Volgens Ferreira is het ministerie veel te optimistisch over de ruimte die nog beschikbaar is op de Noordzee. Officieel stelt het ministerie dat extra windparken mogelijk zijn. Maar volgens de onderzoekers schuurt dat met de werkelijkheid. “De schaarste zit niet in het geld of materiaal, maar in de ruimte.”

Op de Noordzee moeten visserij, scheepvaart, CO₂-opslag, defensie en natuurgebieden ook plek krijgen. Volgens Eneco is “de ruimte schaars”. De kans dat Nederland alle groene stroomplannen voor 2050 waarmaakt, wordt volgens de onderzoekers steeds kleiner.

Brancheorganisatie NedZero is minder somber. Voorzitter Jan Vos vindt de Delftse studie “relevant, maar niet heel significant”, vertelt hij bij Trouw. Hij wijst erop dat innovaties zoals sterkere turbines het rendement later kunnen verbeteren. Tegelijk roept hij op om vooral de problemen van nu aan te pakken. “De industrie elektrificeert te langzaam”, zegt hij. Daardoor blijft de vraag achter en wordt bouwen op zee financieel lastiger.

Ministerie belooft bijstelling
Het ministerie erkent dat het rekenregels moet aanpassen. “We zijn dit aan het onderzoeken, en gaan de getallen bijstellen”, zegt een woordvoerder. Volgens het ministerie zijn de gevolgen niet “rampzalig”.

Ferreira bestrijdt dat beeld. Volgens hem zitten windparken nu al dicht tegen hun theoretische maximum. Zijn onderzoek toont aan dat windparken in Europa en de VS tot 50 procent minder kunnen opleveren dan beleidsmakers aannemen. Voor Nederland zou dat betekenen dat er honderden extra turbines nodig zijn om hetzelfde doel te halen.

Risico op een gat in de energievoorziening
Als windparken veel minder stroom leveren dan verwacht, ontstaat een groot gat in de toekomstige energievoorziening. Mulder waarschuwt dat Nederland dan langer afhankelijk blijft van gascentrales. Ook moet het elektriciteitsnet verder worden verzwaard, iets wat nu al miljarden kost.

Het vooruitzicht dat windparken slechter presteren, geeft volgens Mulder “iets meer gewicht” aan de roep om kernenergie. De bouw daarvan duurt echter lang, waardoor de komende jaren vooral wind op zee de last moet dragen.