Volgens de tegenstanders zet het plan de economie, de veiligheid en de internationale positie van Zwitserland onder druk. De regering stelt dat het land sterk afhankelijk is van buitenlandse arbeidskrachten. Eind 2022 bestond ongeveer een derde van de totale beroepsbevolking uit werknemers uit het buitenland. Juist daarom ziet Bern het voorstel als een risico voor de arbeidsmarkt en de economische stabiliteit.

Minister van Justitie Beat Jans trok maandag in Bern stevig van leer tegen het initiatief. Hij waarschuwde dat het beëindigen van het vrije verkeer van personen met de Europese Unie grote gevolgen zou hebben. “Een einde aan het vrije verkeer van personen zou de bilaterale aanpak in gevaar brengen en de personeelstekorten verergeren”, zei hij. Jans stond daarbij naast vertegenwoordigers van de kantons, werkgevers en vakbonden, die zich gezamenlijk tegen het plan keren.

Het initiatief kan Zwitserland namelijk dwingen om het akkoord over vrij verkeer met de Europese Unie op te zeggen als de bevolkingsgrens in zicht komt. Daarmee zou niet alleen de arbeidsmigratie worden geraakt, maar ook de bredere relatie met Brussel. De Zwitserse overheid vreest dat ook deelname aan de Schengen- en Dublinakkoorden onder druk komt te staan. Die samenwerking regelt onder meer de afstemming tussen Europese landen op het gebied van grensbewaking, politie, justitie, visa en asiel.

Volgens de regering kunnen de gevolgen daarvan fors zijn. De politie zou dan de toegang verliezen tot belangrijke opsporingsdatabanken. Ook zouden meer asielaanvragen in Zwitserland kunnen belanden, met extra kosten die volgens de waarschuwing kunnen oplopen tot honderden miljoenen. Daarmee verschuift het debat van alleen bevolkingsgroei naar de vraag hoe ver Zwitserland wil gaan in het losmaken van Europese afspraken.

Het volksinitiatief “Nee tegen een Zwitserland van tien miljoen” komt van de Zwitserse Volkspartij, die al langer aandringt op strengere migratiebeperking. De partij wil dat de federale regering en het parlement verplicht ingrijpen zodra de bevolking boven de 9,5 miljoen uitkomt. Het uiteindelijke doel is dat Zwitserland in 2050 niet meer dan tien miljoen permanente inwoners telt.

De kwestie komt op 14 juni voor de kiezer. Dan stemt Zwitserland in een landelijke volksraadpleging over het voorstel. Daarmee wordt het niet alleen een technisch debat over arbeidsmarkt en verdragen, maar ook een principiële keuze over identiteit, bevolkingsdruk en nationale regie. Voorstanders zien het initiatief als een noodzakelijk rempedaal tegen ongebreidelde groei. Tegenstanders waarschuwen juist dat Zwitserland zijn welvaart en internationale samenwerking op het spel zet.