Het gaat om Daan Meershoek en Michelle Albers. Zij waren door FVD voorgedragen als fractievolgers. In die rol zouden zij raadsleden kunnen ondersteunen en in sommige vergaderingen het woord mogen voeren. Ze zouden geen stemrecht krijgen.

‘De optie bestaat gewoon niet’
John Bijl, directeur van het Periklesinstituut, zegt tegenover De Gelderlander dat de gemeenteraad zich een bevoegdheid toe-eigent die hij niet heeft. Hij keurt de werkwijze van FVD niet goed, maar vindt dat geen reden om voorgedragen fractievolgers tegen te houden. Volgens hem moet de raad kijken naar de formele eisen.

'Ook ik juich de manier van werken van FvD niet toe. Maar ook al staat wat ze zeggen heel ver af van wat hoort in de rechtsstaat: de optie om daarom iemand niet te benoemen, bestaat gewoon niet.'

Volgens Bijl hoort de procedure te lijken op de toelating van raadsleden. Daarbij wordt gecontroleerd of de zogenoemde geloofsbrieven in orde zijn. Een kandidaat moet bijvoorbeeld ouder zijn dan achttien jaar en in Nijmegen wonen.

Politieke uitsluiting
Bijl stelt dat de raad iemand niet mag blokkeren vanwege diens opvattingen. Zelfs een strafblad hoeft volgens de regels geen belemmering te zijn om raadslid te worden. Als de formele papieren kloppen, moet iemand volgens hem worden toegelaten. 'Hoe fout iemands uitspraken ook zijn. Je bestrijdt iemand met woorden en niet door iemand uit te sluiten.'

Ook hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga stelde eerder dat dit een interne zaak van een partij is. Dat zei hij in 2017, toen in Ede een fractievolger werd geweigerd. Volgens Elzinga hoort de raad daar niet over te beslissen.

‘Interne zaak van een partij’
Elzinga zei destijds: 'Wie in de schaduwfractie komt of fractievolger wordt, dat is een interne zaak van een partij. Daar heeft een raad geen enkele beslisbevoegdheid over.' Daarmee staat de Nijmeegse keuze onder druk. De raad heeft namelijk niet alleen een formele benoeming tegengehouden. Een meerderheid heeft politieke bezwaren gebruikt om mensen buiten het raadswerk te houden.

Niet alle deskundigen trekken dezelfde harde conclusie. Hansko Broeksteeg, universitair docent staats- en bestuursrecht aan de Radboud Universiteit, zegt dat de raad wel ruimte heeft. Volgens hem bepaalt de raad uiteindelijk wie als commissielid actief kan zijn.

Wel ongebruikelijk
Broeksteeg zegt: 'Wat hier gebeurt is, mag wel. De raad bepaalt uiteindelijk, ook over wie als commissielid actief kan zijn. Die vrijheid heeft de raad.' Toch noemt ook hij de Nijmeegse stemming zeer ongebruikelijk. 'Normaal is dit slechts een formaliteit.'

Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden, wijst op het reglement van orde. Daarin staat dat de raad fractievolgers kan benoemen. Niet dat de raad dat altijd moet doen.

Vrees voor willekeur
Boogaard zegt daarom: 'Het is niet meteen in strijd met het recht.' Maar ook hij heeft bedenkingen bij de blokkade. Volgens hem moet een raad beleid maken als hij mensen op deze manier wil weigeren.

Hij waarschuwt dat anders willekeur kan ontstaan. Boogaard zegt: 'Als je dit op deze manier gaat doen, moet je er eigenlijk ook beleid voor ontwikkelen. Op die manier voorkom je willekeur. Nu blijft de vraag: wat is precies de reden waarom je het doet?'

De stemming over de fractievolgers was geheim. Volgens Broeksteeg is dat wettelijk zo geregeld. Hij noemt het 'een bewuste keuze van de wetgever. Zo’n stemming moet geheim zijn volgens de wet. Een partij kan er anders op aangesproken worden en in het uiterste geval misschien bedreigingen krijgen.'