Zijn oproep volgt op ongeregeldheden bij protesten tegen asielopvang in onder meer Loosdrecht, Sint-Michielsgestel en IJsselstein. Daar liepen demonstraties uit de hand. Er was sprake van vernielingen, brandstichting en geweld tegen politie en hulpverleners. Volgens Welten wordt dit nu te vaak behandeld als een kwestie van openbare orde. Hij vindt dat te beperkt.

“Wat mij verbaast bij de ongeregeldheden in onder meer Loosdrecht, Sint-Michielsgestel en IJsselstein, is de bijna reflexmatige neiging om dit uitsluitend te benaderen als een vraagstuk van openbare orde”, schrijft hij in een lezersbrief aan NRC. “Noodbevelen, politieoptreden, ontruimingen – en vervolgens weer door.”

Waar blijft het OM?
Welten vraagt zich af waarom het Openbaar Ministerie minder zichtbaar is in de aanpak van deze protesten. Volgens hem komen bestuurders vaak in beeld, maar blijft de strafrechtelijke kant te veel op de achtergrond. “Steeds zien we bestuurders in beeld, maar waar is het Openbaar Ministerie? Waar is de hoofdofficier van justitie?”

Volgens Welten is het begrijpelijk dat er bij geweldpleging individuele aanhoudingen volgen. Daarbij gaat het vaak om artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht, openlijke geweldpleging. Maar volgens hem is dat niet genoeg als groepen herhaaldelijk naar gemeenten afreizen om onrust te veroorzaken. “Natuurlijk, incidenteel volgt een aanhouding voor artikel 141 Strafrecht, maar ondertussen lijkt een veel dieperliggende vraag nauwelijks gesteld te worden.”

Die diepere vraag is volgens hem of artikel 140 Strafrecht in beeld moet komen. Dat artikel gaat over deelname aan een criminele organisatie.

Mobilisatie via sociale media
Welten wijst op de manier waarop protestgroepen zich organiseren. Volgens hem is duidelijk zichtbaar dat mensen via sociale media worden opgeroepen om naar gemeenten te komen waar opvanglocaties gepland zijn.  Daarbij gaat het volgens Welten niet alleen om inwoners uit de betreffende plaatsen. Veel demonstranten zouden van buiten komen. Dat maakt de protesten volgens hem anders dan spontaan lokaal verzet.

“Het is inmiddels overduidelijk dat via sociale media doelgericht wordt gemobiliseerd om af te reizen naar gemeenten waar opvanglocaties komen”, schrijft Welten. “Veel van deze ‘demonstranten’ zijn niet afkomstig uit de betreffende gemeenten zelf.”

Volgens hem is er sprake van een terugkerend patroon. “We zien georganiseerde groepsvorming, intimidatie, bedreigingen, brandstichting en geweld dat zich op meerdere plekken herhaalt.”

Juist daarom vindt hij het opvallend dat deelname aan een criminele organisatie volgens hem niet serieus wordt onderzocht. “Tegen die achtergrond verbaast het mij dat artikel 140 Strafrecht ogenschijnlijk niet eens serieus wordt beproefd.”

Hoge juridische lat
Welten erkent dat artikel 140 niet zomaar kan worden ingezet. De juridische lat ligt hoog. Er moet sprake zijn van een duurzame en gestructureerde samenwerking. Die samenwerking moet gericht zijn op het plegen van misdrijven. Ook moet worden aangetoond dat deelnemers weten of moeten weten dat zij zich aansluiten bij zo’n crimineel doel.

Dat maakt artikel 140 zwaarder dan vervolging voor losse geweldsincidenten. Het wordt in de praktijk vaak gebruikt bij georganiseerde misdaad, bepaalde motorclubs, jihadistische netwerken of harde hooligankernen.

Toch vindt Welten dat het OM de mogelijkheid niet bij voorbaat moet laten liggen. “Ja, de juridische lat daarvoor ligt hoog. Maar het is uiteindelijk aan de rechter om daarover te oordelen, en niet aan het OM om die discussie bij voorbaat uit de weg te gaan.”

Defend Netherlands onder vergrootglas
Defend Netherlands is de afgelopen tijd vaker opgedoken bij protesten tegen asielopvang en de spreidingswet. De groep presenteert zichzelf als een beweging van bezorgde burgers. Zij zegt op te komen tegen de komst van opvanglocaties en ontkent dat geweld of racisme onderdeel is van haar doel.

Tegelijk is de organisatie omstreden. Media, bestuurders en tegenstanders plaatsen de groep geregeld in de hoek van radicaal-rechts of anti-immigratieactivisme. Bij protesten waar Defend Netherlands aanwezig is of toe oproept, duiken ook relschoppers, hooligans en jongeren op die vuurwerk gooien, vernielingen plegen of bestuurders intimideren.

Dat maakt de juridische vraag ingewikkeld. Is een organisatie verantwoordelijk voor mensen die op haar oproep afkomen, maar buiten haar officiële lijn geweld gebruiken? Of is er sprake van een terugkerend patroon waarbij oproepen, groepsvorming en geweld niet los van elkaar kunnen worden gezien? Welten lijkt duidelijk voor dat tweede perspectief te kiezen.

“Vaste deelnemers identificeerbaar”
Volgens de oud-korpschef moet het mogelijk zijn om de vaste deelnemers aan de verstoringen in beeld te krijgen. Hij wijst daarbij op de openlijke mobilisatie via sociale media en op het feit dat dezelfde vormen van onrust op meerdere plekken terugkomen.

“Ik kan mij moeilijk voorstellen dat veel van de vaste deelnemers aan deze verstoringen niet identificeerbaar zouden zijn”, schrijft hij. Dat geldt volgens hem “zeker gezien de openlijke mobilisatie via sociale media en het terugkerende karakter van het geweld op verschillende plekken in het land.”

Hij roept het OM op om duidelijk te maken dat georganiseerd geweld niet wordt afgedaan als gewone overlast of alleen een bestuurlijk probleem. “Laat zien dat georganiseerd geweld tegen bestuurders, politie en kwetsbare groepen niet wordt gereduceerd tot slechts ‘een openbare ordeprobleem’”, aldus Welten. “Toon de bereidheid om ook strafrechtelijk alles uit de kast te halen.”