De regering wil hiermee de groeiende schaduwsamenleving bestrijden en uitzettingen makkelijker maken. Volgens regeringsberekeningen verblijven meer dan 100.000 mensen illegaal in Zweden. De Belastingdienst schat dat mogelijk 185.000 mensen geen persoonsnummer of tijdelijk identificatienummer hebben.

Zes instanties krijgen meldplicht
De informatieplicht geldt voor de arbeidsvoorzieningsdienst, de sociale verzekeringsinstantie en de gevangenis- en reclasseringsdienst. Ook de deurwaardersinstantie, de pensioenautoriteit en de Belastingdienst vallen eronder. Zij hoeven niet actief naar illegalen te zoeken, maar moeten relevante informatie die zij al bezitten doorgeven aan politie en migratiedienst.

Scholen en zorginstellingen zijn van de meldplicht uitgezonderd. Tegenstanders vrezen desondanks dat illegalen overheidsdiensten en medische zorg zullen mijden. Zij spreken daarom van een ‘klikwet’ en waarschuwen dat het vertrouwen in de overheid kan afnemen.

Migratieminister Johan Forssell verdedigt de maatregel tegenover TV4. ‘Het gaat om de veiligheid van Zweden. We moeten weten wie zich in het land bevinden. We weten dat er mensen zijn die Zweden soms daadwerkelijk schade willen berokkenen’, zei hij. Volgens Forssell moeten alle instanties dezelfde richting op werken.

Verblijfsrecht mogelijk ingetrokken
Ook de vreemdelingenwet is aangescherpt. Een aanvraag kan voortaan worden afgewezen of een bestaande vergunning worden ingetrokken wanneer sprake is van een ‘gebrekkige levenswandel’. Daarbij kan de overheid verschillende soorten gedrag meewegen.

Voorbeelden zijn onbetaalde boetes, uitzonderlijk hoge schulden en herhaalde snelheidsovertredingen. Ook uitkeringsfraude, zwartwerken en het negeren van overheidsbesluiten kunnen gevolgen hebben. Uitingen die wijzen op banden met gewelddadige of extremistische organisaties kunnen eveneens worden meegenomen.

‘De wet stelt verwachtingen aan mensen die naar Zweden komen: dat ze eerlijk leven en zich behoorlijk gedragen’, aldus Forssell. Hij voegde daaraan toe: ‘Wie hierheen komt en misdrijven pleegt of zich misdraagt, heeft de Zweedse gastvrijheid verspeeld. Zweden is geen gemeenschap zonder verplichtingen.’

Forssell houdt ondanks kritiek van linkse partijen vast aan de nieuwe koers. ‘Ik begrijp dat mensen in Zweden willen blijven, maar wanneer een aanvraag wordt afgewezen omdat iemand geen vluchteling is, moet diegene terugkeren naar huis.’ Volgens de regering is naleving van de Zweedse wet geen vrijwillige keuze.