Aanleiding voor de column is een artikel in Het Financieele Dagblad waarin vier rijks-, provincie- en gemeenteambtenaren waarschuwen voor de gevolgen van klimaatverandering. Zij stellen dat volksgezondheid, watervoorziening en veiligheid onder druk staan en vinden dat Nederland, net als Spanje en het Verenigd Koninkrijk, harder moet optreden.

Sitalsing ergert zich vooral aan het etiket ‘activistische ambtenaren’. Volgens haar wordt dat begrip te snel gebruikt zodra ambtenaren zich publiekelijk uitspreken.

‘Ze nemen hun ambtseed serieus’
De columnist zet ondernemers en ambtenaren tegenover elkaar. Ondernemers die compensatie vragen voor droogteschade worden volgens haar met begrip behandeld, terwijl ambtenaren die stevig klimaatbeleid eisen meteen als activist worden gezien.

Daarover schrijft ze: „Terwijl je ook zou kunnen zeggen: ze nemen hun ambtseed serieus. Godzijdank en eindelijk.”

Sitalsing haalt daarbij een ambtenaar van het ministerie van Volksgezondheid aan die al 28 jaar bij de overheid werkt. Die zegt in het FD: „Ik werk niet primair voor onze bewindspersonen, ik werk voor jullie.”

Voor Sitalsing raakt dat aan een bredere discussie over de rol van de ambtenarij. Na de toeslagenaffaire kwam er veel kritiek op ambtenaren die politieke opdrachten uitvoerden zonder voldoende tegenmacht te bieden. Volgens haar is juist daarom meer ruimte ontstaan voor ambtenaren om ministers intern én publiekelijk tegen te spreken.

‘Njet’ tegen ministers
In haar column beschrijft Sitalsing hoe ambtenaren na de toeslagenaffaire nadrukkelijker werden gewezen op hun verantwoordelijkheid tegenover de rechtsstaat en burgers.

Ze schrijft dat ambtenaren moesten leren om „njet” te zeggen tegen ministers en desnoods te stellen: „U kunt dit wel willen, maar ik presenteer u de feiten en die wijzen uit dat dit krankzinnig is.”

Volgens Sitalsing gebeurt dat inmiddels ook. Ze noemt ambtenaren die demonstreren bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, zich uitspreken over asielbeleid en zich inzetten voor steviger klimaatbeleid. „Loyaler kun je niet zijn, als ambtenaar”, concludeert ze.

Steun uit journalistieke hoek
De column kreeg opvallend veel instemming vanuit journalistieke en academische kring. Volkskrant-wetenschapsredacteur Maarten Keulemans noemde het stuk „zo raak”. Volgens hem beginnen ambtenaren eindelijk hardop te zeggen „dat het niet bepaald lekker gaat qua klimaat, dat is schadelijk, en de politiek zit te pitten.”

NH Nieuws-redacteur Anneke Harmsen schreef op X dat Sitalsing „een mooie en terechte lans” breekt voor ambtenaren „die wél weten wat aangepakt moet worden”.

Ook hoogleraar psychologie Roos Vonk sloot zich daarbij aan. Zij schreef dat een ambtenaar volgens haar „voor de gemeenschap” werkt en niet voor bewindspersonen. Daarbij haalde ze uit naar ondernemers die klimaatbeleid zouden tegenwerken.