Dat meldt The New York Post op basis van drie bronnen die bekend zijn met interne gesprekken binnen het Amerikaanse ministerie van Financiën. Er is nog geen definitief besluit genomen om de fiscale vrijstelling van deze organisaties daadwerkelijk in te trekken.

Minister van Financiën Scott Bessent en zijn medewerkers zouden werken aan een plan voor uitgebreide belastingcontroles. Daarbij wordt gekeken of organisaties met een zogenoemde 501(c)(3)-status zich nog houden aan de voorwaarden die horen bij hun belastingvrijstelling.

Bij overtredingen kunnen boetes, naheffingen en uiteindelijk intrekking van die status volgen.

Soros-netwerk onder vergrootglas
Een van de bekendste organisaties op de mogelijke lijst is Open Society Foundations (OSF), opgericht door miljardair George Soros en tegenwoordig geleid door zijn zoon Alexander Soros.

OSF financiert wereldwijd maatschappelijke organisaties en projecten op terreinen als migratie, klimaat, minderheden en burgerrechten. De stichting steunde in het verleden onder meer organisaties rond Black Lives Matter, de US Campaign for Palestinian Rights en migrantenorganisatie United We Dream Action.

Volgens The New York Post onderzoeken ambtenaren of zulke organisaties hun belastingvrije positie gebruiken op een manier die niet langer onder de wettelijke voorwaarden valt.

Een woordvoerder van Open Society Foundations verzet zich tegen die aanpak. „Het bedreigen van de belastingstatus van welke non-profitorganisatie dan ook om politieke redenen zou niets anders zijn dan een illegale poging om werk waar de regering het niet mee eens is aan te vallen en het zwijgen op te leggen.”

Opvallend is dat Bessent vroeger juist nauw met Soros samenwerkte. Hij was jarenlang werkzaam bij Soros Fund Management. Toen Bessent in 2015 zijn eigen investeringsfonds begon, investeerde Soros daar volgens de krant 2 miljard dollar in.

Mogelijk grote financiële gevolgen
Het verliezen van de belastingvrije status kan grote gevolgen hebben. Organisaties zouden dan onder het normale Amerikaanse tarief voor bedrijven kunnen vallen, momenteel 21 procent.

Een berekening van The New York Post op basis van belastingaangiften over 2024 komt voor OSF, SPLC en zeventien CAIR-afdelingen samen uit op ongeveer 165 miljoen dollar aan federale vennootschapsbelasting als zij dat jaar volledig belast zouden zijn geweest.

Verreweg het grootste deel daarvan komt volgens die berekening voor rekening van het Soros-netwerk: ongeveer 163,6 miljoen dollar.

Het daadwerkelijk intrekken van een belastingvrijstelling is echter een langdurig proces. Daar kunnen jaren van controles, bezwaarprocedures en rechtszaken aan voorafgaan.

Een bron omschrijft de houding binnen Financiën tegenover het onderzoek als „een hond met een bot”. Volgens die bron staat er intern druk op de belastingdienst IRS om sneller te handelen.

„Er is veel interne druk om het voor elkaar te krijgen, maar sommige mensen bij de IRS bewegen nog steeds te langzaam. Daar zal naar verwachting zeer binnenkort verandering in komen.”

Ook SPLC en CAIR genoemd
Naast OSF wordt het Southern Poverty Law Center (SPLC) genoemd. Die organisatie houdt zich onder meer bezig met burgerrechten en het volgen van extremistische bewegingen.

Ook de Council on American-Islamic Relations (CAIR) zou worden onderzocht. De islamitische burgerrechtenorganisatie heeft in de Verenigde Staten al jaren te maken met beschuldigingen over banden met buitenlandse organisaties en extremisme. CAIR heeft dergelijke beschuldigingen herhaaldelijk van de hand gewezen.

In de zaak rond de Holy Land Foundation werd CAIR in 2007 door federale aanklagers genoemd als een niet-aangeklaagde mede-samenzweerder. Dat betekent niet dat de organisatie zelf in die zaak is veroordeeld.

Volgens bronnen van The New York Post wordt CAIR binnen de regering anders bekeken dan OSF en het SPLC. Bij CAIR zou de nadruk liggen op nationale veiligheid, terwijl de andere organisaties vooral worden onderzocht vanuit de vraag of hun activiteiten passen binnen hun belastingvrije status.

Ook kleinere organisaties zouden in beeld zijn, waaronder de Private Equity Stakeholder Project, de Athena Coalition, MediaJustice en de Strategic Organizing Center.

Trump gaf eerder opdracht tegen ‘illegale’ activiteiten
De actie bouwt volgens de krant deels voort op een presidentieel decreet van Donald Trump uit 2025. Dat richt zich op organisaties waarvan activiteiten volgens de regering een „substantieel illegaal doel” dienen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar mogelijke banden met politiek geweld, gewelddadige protesten of radicale bewegingen. Critici vrezen echter dat belastingwetgeving daarmee als politiek middel wordt ingezet.

De organisatie Protect Democracy heeft het ministerie van Financiën en de IRS daarover al aangeklaagd. Volgens de organisatie gebruikt de regering het belastingstelsel om politieke tegenstanders onder druk te zetten en worden daarmee grondwettelijke rechten geschonden.

Binnen de regering zou daarom discussie bestaan over het tempo. Sommige functionarissen willen een groot deel van de operatie nog voor de tussentijdse verkiezingen uitvoeren. Anderen vrezen dat zaken tegen bekende organisaties als OSF en het SPLC direct tot jarenlange juridische procedures leiden. Het ministerie van Financiën wilde tegenover The New York Post niet reageren op de concrete plannen.

DeSantis wil hardere lijn tegen CAIR
De Republikeinse gouverneur van Florida, Ron DeSantis, reageert ondertussen enthousiast op een hardere aanpak van CAIR en organisaties die hij met Soros associeert. „We hebben CAIR, dat werd genoemd als niet-aangeklaagde mede-samenzweerder in de grootste terrorismefinancieringszaak in de geschiedenis, aangewezen als buitenlandse terroristische organisatie.”

Hij roept andere staten op hetzelfde te doen. „Alle staten zouden dit voorbeeld moeten volgen. We hebben ook door Soros gesteunde aanklagers uit hun functie gezet die weigerden hun eed om de wet te handhaven na te komen. Laten we gaan!”

Juridische strijd ligt voor de hand
Of de aangekondigde controles daadwerkelijk tot het intrekken van belastingvrijstellingen leiden, staat nog niet vast. Belastingdeskundige Samuel Handwerger van de University of Maryland denkt zelfs dat andere gevolgen voor organisaties eerder voelbaar kunnen worden. Banken kunnen afstand nemen, donateurs kunnen afhaken en organisaties kunnen hoge kosten maken door jarenlange onderzoeken. Volgens hem is daadwerkelijke intrekking van de fiscale status pas het laatste en minst waarschijnlijke stadium.

Hij waarschuwt ook voor een precedent wanneer regeringen belastingregels gebruiken tegen politiek gevoelige organisaties. „Iedere regering erft de precedenten van de vorige. Organisaties aan alle kanten van het politieke spectrum hebben belang bij het antwoord op deze vraag, en veel van hen hebben dat nog niet door.”

Voorlopig gaat het dus om plannen en interne voorbereidingen. Maar als de regering-Trump doorzet, kunnen enkele van de invloedrijkste progressieve en islamitische organisaties in de Verenigde Staten tegenover de federale belastingdienst komen te staan.