Welke staat het centrum uiteindelijk moet huisvesten, is nog niet bekendgemaakt. Wel wijzen de sterkste openbare signalen op Oeganda en Rwanda. Kenia was eerder eveneens in beeld, maar lijkt inmiddels naar de achtergrond te zijn verdwenen.

De verantwoordelijke ministers kwamen donderdag in Kopenhagen bijeen om de plannen verder uit te werken.

‘Dichterbij dan ooit’
De Deense minister van Immigratie en Integratie Morten Bødskov zegt dat de gesprekken inmiddels vergevorderd zijn. Volgens hem is Denemarken „dichterbij dan ooit” bij de oprichting van een terugkeerhub. 

Het doel is dat de eerste mensen vóór het einde van 2027 naar zo'n centrum kunnen worden gebracht. Bødskov wilde voorafgaand aan het overleg niet zeggen welk land de voorkeur heeft. Hij bevestigde alleen dat de zogenoemde vijflandengroep gesprekken voert met landen buiten de EU.

Het gaat om mensen die geen recht meer hebben om in Europa te blijven, maar van wie vertrek naar het land van herkomst niet direct lukt. In een terugkeerhub zouden zij buiten de EU kunnen verblijven terwijl aan hun daadwerkelijke terugkeer wordt gewerkt.

Oeganda en Rwanda nadrukkelijk in beeld
De zoektocht naar een gastland loopt al enige tijd. Oeganda werd in augustus genoemd als de kandidaat waarmee de gesprekken het verst gevorderd waren.

Daarna reisde een delegatie van de vijf Europese landen ook naar Rwanda. De Rwandese regering bevestigde dat er onderhandelingen plaatsvinden.

Daarmee lijken vooral Oeganda en Rwanda nog serieus in de race. Kenia is eerder onderzocht als mogelijke locatie, maar komt in de meest recente berichtgeving niet meer naar voren als voornaamste kandidaat. Een definitieve keuze is er echter nog niet. Ook is geen overeenkomst gepubliceerd.

Nederland praat mee
Nederland maakt samen met Denemarken, Duitsland, Oostenrijk en Griekenland deel uit van de groep die het plan probeert vorm te geven. De landen zoeken gezamenlijk naar een constructie waarbij terugkeer buiten het grondgebied van de EU kan worden georganiseerd.

Voor de deelnemende regeringen moeten zulke centra voorkomen dat uitgeprocedeerde vreemdelingen jarenlang in Europa blijven doordat terugkeer niet van de grond komt.

Hoe het systeem precies wordt ingericht, is nog onduidelijk. Er is nog geen openbaar akkoord met een gastland en ook over de kosten, capaciteit, locatie en dagelijkse uitvoering zijn nog geen definitieve plannen bekendgemaakt.

Daarnaast zullen juridische waarborgen een belangrijke rol spelen. Een terugkeercentrum buiten de EU moet onder meer voldoen aan internationale regels rond mensenrechten en bescherming tegen gedwongen terugkeer naar een land waar iemand gevaar loopt.

Eerste transfers mogelijk eind 2027
Denemarken probeert al langer delen van zijn migratiebeleid buiten Europa te organiseren. Het nieuwe plan wordt nu echter samen met vier andere EU-landen ontwikkeld, waardoor het initiatief een bredere Europese dimensie krijgt.

De komende periode moet blijken met welk land uiteindelijk een akkoord wordt gesloten. Voorlopig zijn Oeganda en Rwanda de duidelijkste kandidaten, terwijl Kenia waarschijnlijk is afgevallen.

Als de onderhandelingen volgens planning verlopen, wil Kopenhagen eind 2027 de eerste vreemdelingen zonder verblijfsrecht naar de nieuwe terugkeerhub laten vertrekken.