Spanningen lopen op: Litouwen zet stap richting opheffen verbod op kernwapens
Litouwen heeft een belangrijke stap gezet om het grondwettelijke verbod op kernwapens op eigen grondgebied te schrappen. Het parlement stemde dinsdag met 99 stemmen voor, 13 tegen en vijf onthoudingen in met het verder behandelen van de grondwetswijziging. Daarmee kunnen in de toekomst kernwapens op Litouws grondgebied mogelijk worden, al is daar nu nog geen besluit over genomen. Voor een daadwerkelijke grondwetswijziging zijn nog twee stemmingen nodig, waarbij telkens minstens 94 van de 141 parlementariërs moeten instemmen.
Artikel 137 van de Litouwse grondwet verbiedt momenteel zowel massavernietigingswapens als buitenlandse militaire bases. Het voorstel haalt deze bepalingen volledig uit de grondwet. De eerste definitieve stemming staat gepland voor 6 oktober en de laatste voor 12 januari 2027.
‘Russen vallen de sterken niet aan’
Voorstanders zien de wijziging vooral als een manier om Litouwen meer mogelijkheden te geven binnen de nucleaire afschrikking van de NAVO. Parlementariër Laurynas Kasčiūnas noemt kernwapens een belangrijk onderdeel daarvan. Volgens hem geldt: ‘Als je ze niet hebt, heb je geen volwaardige afschrikking in je veiligheidsstrategie.’ Hij voegde daaraan toe: ‘Russen vallen de sterken niet aan.’ Geplakte markdown
Ook parlementsvoorzitter Juozas Olekas ziet aanleiding voor verandering. Hij zei eerder over de huidige geopolitieke situatie: ‘Gezien de situatie waarin we ons bevinden, de geopolitieke situatie en wat er gebeurt, denk ik dat het zeker de moeite waard is.’ President Gitanas Nausėda steunde eveneens gesprekken over aanpassing van de grondwet. Volgens hem werd de huidige grondwet opgesteld onder geheel andere geopolitieke omstandigheden.
Kritiek op wijziging
Niet iedereen steunt het plan. Remigijus Žemaitaitis, leider van Dawn of Nemunas, waarschuwt dat Rusland en Belarus de verandering voor propaganda kunnen gebruiken. Hij stelt ook dat NAVO-bondgenoten die al kernwapens bezitten Litouwen kunnen verdedigen zonder dat de grondwet daarvoor hoeft te worden aangepast.
Kernwapenexpert Michal Onderčo plaatst bovendien vraagtekens bij de praktische waarde van kernwapens in Litouwen. Door de ligging naast Rusland zouden vliegtuigen met een nucleaire taak volgens hem relatief kwetsbaar zijn. ‘Daarom is het strategisch niet volledig logisch’, zegt hij. Hij acht Finland vanuit militair oogpunt een geschiktere locatie.
Het schrappen van het verbod betekent volgens Kasčiūnas nadrukkelijk niet dat Litouwen al heeft besloten kernwapens toe te laten. Het land zou daarmee vooral de grondwettelijke belemmering wegnemen en meer opties krijgen binnen de NAVO-afschrikking. Parlementariër Remigijus Motuzas zegt dat Litouwen ‘niet minder beschermd kan zijn dan andere NAVO-landen’.
