Duitsland wil ‘massale surveillance zonder aanleiding’ van media invoeren
De Duitse deelstaten willen de mediawaakhonden meer ruimte geven om teksten, afbeeldingen, podcasts en video’s automatisch te controleren op mogelijke overtredingen. Daarvoor hoeft volgens het geplande Digitale Media-Staatsverdrag niet eerst een concrete verdenking te bestaan. Ook inhoud achter toegangsbeperkingen kan onder de technische controle vallen. Onlineplatforms moeten daarvoor op verzoek geschikte technische interfaces beschikbaar stellen, als dat technisch en economisch redelijk is. De Duitse deelstaten werken officieel aan dit nieuwe pakket voor de mediaregulering. Critici waarschuwen dat hiermee de mediavrijheid onder druk kan komen te staan.
De details over het gebruik van deze systemen moeten later door de media-autoriteiten gezamenlijk worden vastgelegd. De automatische controle blijft niet beperkt tot strafbare inhoud of materiaal dat schadelijk is voor jongeren. Daardoor kunnen ook journalistieke en redactionele internetaanbiedingen worden onderzocht. Het Duitse platform Nius noemt het voorstel een ‘massale surveillance zonder aanleiding’ en waarschuwt voor brede controles op mogelijke schendingen van journalistieke zorgvuldigheid.
Zorgen over journalistieke media
Branchevereniging Vaunet uitte al kritiek op een eerdere versie uit 2025. Volgens de vereniging past het meenemen van omroepen en journalistieke internetmedia niet bij het oorspronkelijke doel van de regeling. Dat doel was volgens Vaunet om het al gebruikte KI-systeem Kivi een duidelijke juridische basis te geven. De vereniging steunt technische middelen tegen aantasting van de menselijke waardigheid en tegen inhoud die schadelijk is voor jongeren.
Bij geautomatiseerd toezicht op professionele media ziet Vaunet echter grote gevolgen voor de mediavrijheid. Volgens de organisatie moeten mensen uiteindelijk bepalen of werkelijk sprake is van een overtreding. Ook waarschuwt Vaunet dat beschermde media-inhoud bij het gebruik van externe KI-diensten mogelijk in trainingsdata terechtkomt. Journalistieke zorgvuldigheidsplichten gelden voor bepaalde online-aanbieders nu al.
Mens moet melding controleren
Het huidige ontwerp bevat grenzen aan de automatische controle. Wanneer een systeem een mogelijke overtreding signaleert, moet een mens die melding direct beoordelen. Als er geen overtreding wordt vastgesteld, moeten de verwerkte persoonsgegevens worden verwijderd. Die gegevens moeten uiterlijk na dertig dagen weg, ook wanneer de controle dan nog niet is afgerond.
De deelstaten wijzen als reden op de grote hoeveelheid online-inhoud. Volgens hen is effectief toezicht niet langer uitsluitend met handmatig zoekwerk te organiseren. Platforms zouden technische controle daarom niet met beveiligingen tegen geautomatiseerde gegevensopvraging mogen blokkeren. Via de interfaces zouden volgens de toelichting geen contractgegevens of gegevens achter gebruikersaccounts toegankelijk worden.
De minister-presidenten van de Duitse deelstaten bereikten op 25 juni overeenstemming over het ontwerp. Daarna moeten de parlementen van de afzonderlijke deelstaten nog instemmen. Volgens stukken van het parlement van Rijnland-Palts moet de ondertekening uiterlijk eind januari 2027 plaatsvinden. De geplande datum voor inwerkingtreding is 1 augustus 2027.
